Historia
Data budowy kościoła w Ystradfellte nie została odnotowana w przekazach pisemnych, pomimo że sama osada była wspominana w 1230 roku („Stradmelthin”) i następnie w 1316 roku („Strathvelthly”). Detal architektoniczny kościoła wskazywałby, że został zbudowany dopiero pod koniec XV lub na początku XVI wieku, albo też wówczas dokonano gruntownej przebudowy starszej świątyni. W tym drugim przypadku kościół mógł zostać powiększony o wieżę i być może o prezbiterium. W drugiej połowie XIX wieku przeprowadzono gruntowny remont. Między innymi wymieniono wówczas więźbę dachową w nawie i ościeża okienne, choć nowo wstawione naśladowały wygląd wcześniejszych, prawdopodobnie pochodzących z czasów przedbudowy wczesnonowożytnej z XVII lub XVIII stulecia. Ostatnie prace remontowe kościoła prowadzono w latach 70-tych XX wieku.
Architektura
Kościół zbudowany został w dolinie Mellte, na stoku opadającym ku rzece i pomiędzy mniejszymi strumieniami od północy i południa, spływającymi do rzeki ze wzgórz na zachodzie i północnym – zachodzie. U schyłku średniowiecza budynek składał się z prostokątnej w planie, być może starszej nawy oraz niższego i krótszego prezbiterium o tej samej szerokości, zamkniętego od strony wschodniej prostą ścianą. Na osi fasady zachodniej wzniesiona została czworoboczna w planie wieża. Całość została zbudowana z małych lub średnich fragmentów brązowego i szarego piaskowca oraz dość dokładnie zorientowana względem stron świata.
Podstawa wieży w najmasywniejszej części cokołowej uzyskała pochyłe elewacje, oddzielone od górnych kondygnacji wałkowym gzymsem. Powyżej gzymsu mury wieży lekko zwężono, nadając bryle smukły kształt. Otwory okienne wieży utworzono niewielkie, nawet na najwyższej kondygnacji przeznaczonej na dzwony. W przyziemiu ściany zachodniej osadzono ostrołuczny portal, przerywający ciągłość wspomnianego powyżej gzymsu. Koronę murów zwieńczono typowym dla późnośredniowiecznych świątyń walijskich przedpiersiem, osadzonym na wysuniętych z lica wspornikach, pierwotnie prawdopodobnie z dekoracyjno – symbolicznym krenelażem.
Zewnętrzne elewacje nawy i prezbiterium były proste, pozbawione przypór. Na przełomie XV i XVI wieku przepruto je jednodzielnymi i dwudzielnymi oknami w stylu angielskiego gotyku wertykalnego, osadzonymi w czworobocznych obramieniach z trójlistnymi maswerkami wpisanymi w ostrołuczne zamknięcia. Bardziej dekoracyjną formę mogło mieć ewentualnie wschodnie okno prezbiterium, zwyczajowo wyróżniane ze względu na oświetlanie ołtarza głównego i dobrą widoczność z nawy. Wejście pierwotnie znajdowało się w ostrołucznym portalu w zachodniej części ściany południowej nawy. Drugi ostrołuczny portal znajdował się w ścianie północnej nawy.
We wnętrzu nawa oddzielona została od prezbiterium prosto wykonaną, pozbawioną profilowania arkadą tęczy o ostrołucznym zamknięciu, charakteryzującą się kilkoma nieregularnościami, być może wskazującymi na przebicie w XV/XVI wieku we wschodniej ścianie starszej nawy. Ponadto nawę i prezbiterium oddzielało lektorium o drewnianej konstrukcji, na którego górną kondygnację prowadził portal i schody przebite przez ścianę północną. Wnętrze prezbiterium przykryto drewnianymi, gęsto rozmieszczonymi i łukowo wygiętymi żebrami, usztywnionymi prostymi żebrami poprowadzonymi wzdłuż osi kościoła, łącznie tworzącymi liczne prostokątne panel, z otwartą konstrukcją szkieletową (o ile w średniowieczu nie były one tynkowane). Nawa pierwotnie mogła być przykryta otwartą więźbą dachową lub w podobny sposób jak prezbiterium.
Stan obecny
Kościół zachował średniowieczny układ i mury obwodowe, jednak wiele detali architektonicznych musiało zostać wymienionych w XIX wieku. Z tego okresu pochodzi krenelaż wieży oraz większość północnych i południowych okien nawy, kopiujących wygląd starszych ościeży wczesnonowożytnych utworzonych w czerwonym piaskowcu. Późnośredniowieczne dwudzielne okno przetrwało w południowej ścianie prezbiterium oraz pojedyncze lancetowate okno w ścianie północnej, natomiast duże okno wschodnie wymieniono w XIX wieku. W nawie zachowały się dwa zablokowane obecnie średniowieczne portale. Wewnątrz w prezbiterium zachowała się kolebka z XV/XVI wieku oraz chrzcielnica z tego samego okresu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Martin C.H., Silvester R.J., Watson S.E., Historic settlements in the Brecon Beacons National Park, [b.m.w.] 2013.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.