Whitecastle – zamek White

Historia

    Zamek został wzniesiony krótko po normańskiej inwazji na Anglię w 1066 roku, gdy Wilhelm Zdobywca ustanowił Williama Fitz Osberna earlem Hereford. William powiększył swe ziemie zdobywając Monmouth i Chepstow oraz rozpoczął wznoszenie tam zamków, aby podporządkować sobie Walijczyków. Zamek White, zwany pierwotnie Llantilio, był jedną z trzech warowni zbudowanych w tym czasie w dolinie Monnow (pozostałe to Grosmont i Skenfrith). Miał on chronić szlak z Walii do Hereford i górować nad rzeką Monnow.
    Gdy w 1135 roku wybuchło wielkie walijskie powstanie, w odpowiedzi król Stefan przeorganizował posiadłości ziemskie w przygranicznej marchii, przenosząc zamek White i jego siostrzane warownie w Grosmont i Skenfrith pod kontrolę Korony, oraz tworząc władztwo znane jako “Trzy zamki”. Po okresie odprężenia pod rządami Henryka II w latach 60-tych XII wieku, w 1182 roku ponownie doszło do walk z Walijczykami. Prawie całkowitemu zniszczeniu uległ pobliski zamek w  Abergavenny, co wywarło potrzebę wzmocnienia obrony zamku White. W latach 1184-1186 królewski urzędnik Ralph z Grosmont wykonał prace kosztujące 128 funtów, wznosząc kamienny mur obronny i donżon, jednak do ataku ostatecznie nie doszło.
    W 1201 roku król Jan przekazał Trzy zamki Hubertowi de Burgh. Hubert był drobnym posiadaczem ziemskim, który stał się szambelanem Jana, kiedy ten jeszcze był księciem i stał się potężnym urzędnikiem królewskim, gdy Jan odziedziczył tron. Zaczął on modernizować swe nowe warownie, zaczynając od Grosmont, ale został pojmany podczas walk we Francji. Podczas jego niewoli król przekazał zamek White, Grosmont i Skenfrith  Williamowi de Braose, rywalowi Huberta. Jednak już w 1207 roku William wypadł z królewskich łask, a jego syn, także zwany Williamem, zaangażował się w tak zwaną pierwszą wojnę baronów z królem. Po uwolnieniu Hubert odzyskał władzę i wpływy, stając się earlem Kent oraz odzyskując Trzy zamki w 1219 roku za panowania króla Henryka III. Władał nimi do 1232 roku, kiedy to z powodu intryg jego przeciwników został uwięziony, a zamek White oddany pod dowództwo królewskiego sługi, Walerunda Teutonicusa. Hubert powrócił jeszcze do White w latach 1234-1239, lecz siostrzane warownie zostały  w 1254 roku ostatecznie przyznane najstarszemu synowi króla Henryka, a później królowi, księciu Edwardowi.
    W XIII wieku zamek został znacząco przebudowany. Najczęściej przyjmuje się, iż miało to miejsce w latach 50-tych i 60-tych, lecz możliwe jest również nieco wcześniejsze datowanie, podczas rządów Huberta, który miałby przeprowadzić przebudowę w dwóch etapach: w latach 1229-1231 i 1234-1239. W tym czasie obwarowania zostały po raz pierwszy opisane w dokumentach jako “Biały Zamek”, ze względu na jasny kolor jego zewnętrznych murów.
    W 1262 roku zamek został przygotowany do obrony w związku z atakiem walijskiego księcia Llywelyna ap Gruffudda na Abergavenny, jednak do bezpośrednich walk o White nie doszło. W 1267 roku Edmund, earl Lancaster i dowódca sił królewskich w Walii, otrzymał Trzy zamki, które przez parę kolejnych stuleci przynależały do późniejszego księstwa Lancaster. Podbój Walii przez króla Edwarda I w 1282 roku spowodował, że zamek stracił swe znaczenie militarne. Niewielkie naprawy przeprowadzono w XV wieku za panowania króla Henryka VI, lecz w 1538 roku zamek White przestał być wykorzystywany, a następnie popadł w ruinę. W XVII wieku znajdował się już w tak złym stanie, że nie był wykorzystywany w trakcie angielskiej wojny domowej.

Architektura

    Zamek został wzniesiony na wzgórzu w pobliżu wioski Llantilio Crossenny. Pierwotnie był budowlą drewniano – ziemną, przebudowaną w drugiej połowie XII wieku. Otrzymał wtedy kamienny obwód murów obronnych o owalnym w planie kształcie i wymiarach około 46 na 34 metry. W jego południowo – wschodniej części zbudowany został czworoboczny donżon, prawdopodobnie przylegający jedną ścianą do muru obronnego. Pierwotny wjazd do zamku znajdował się od strony południowej.
    W XIII wieku dokonano znaczącej rozbudowy zamku. Pierścień murów obronnych został wzmocniony czterema półokrągłymi i cylindrycznymi basztami, a znajdującą się od północy bramę, utworzono z dwóch, potężnych, cylindrycznych baszt flankujących. Baszty bramne posiadały cztery kondygnacje, a przejazd zabezpieczała brona, dwoje wrót i most zwodzony. Baszta północno – wschodnia w XV wieku musiała przejść znaczące prace naprawcze, prawdopodobnie w wyniku częściowego zawalenia. Mur obronny i baszty zaopatrzone były w nietypowe otwory strzelnicze w kształcie krzyży przesuniętych w pionie, tak że jedna strona była wyższa od drugiej. Ustawienie takie pomagało polepszyć pole widzenia obrońcy. Na dziedzińcu, na wschód od bramy znajdował się budynek sali zamkowej (hall), następnie we wschodniej części budynek z komnatami prywatnymi (solar), oraz kaplica połączona z jedną z baszt. Wcześniejszy donżon w okresie tym zapewne już nie funkcjonował (ostatnia znana informacja o jego naprawie pochodzi z 1256 roku). Tuż obok jego pozostałości, w południowej części obwodu umieszczono boczną furtę. Prowadziła ona na niewielki most nad fosą i dalej na ziemne szańce broniące zamku od południa (hornwork). Zachodnią stronę dziedzińca zajmowały późnośredniowieczne budynki gospodarcze i kuchnia. Zewnętrzną obronę pełniła głęboka, wzmocniona obmurowaniem i wypełniona wodą fosą. Kontrolowana była przez dwie tamy: na południowym – wschodzie i północnym – zachodzie.
    Po północnej i północno – zachodniej stronie zamku rozciągało się przedzamcze, którego kamienne mury obronne zostały wzniesione w XIII wieku. Posiadało ono wymiary około 98 na 52 metry i wzmocnione było czterema basztami z których trzy były półokrągłe, dwukondygnacyjne, a jedna czworoboczna. Ta ostatnia zapewne mieściła komnaty mieszkalne, gdyż posiadała kominek i latrynę. Bramę podzamcza umieszczono we wschodniej części, tuż przy fosie zamku górnego. Składała się ona z dwóch baszt flankujących, wysuniętych z czworobocznego budynku bramnego. Posiadała bronę i most zwodzony ponad prawdopodobnie suchą fosą. W poprzek dziedzińca podzamcza, na jego północno-zachodnim skraju, obok grupy mniejszych, drewnianych budynków, wzniesiony został wielki budynek, zapewne stodoła, o wymiarach 35 na 20 metrów.

Stan obecny

    Zamek zachował się w postaci czytelnej trwałej ruiny z prawie pełnym obwodem obwarowań zamku górnego i większością fortyfikacji przedzamcza. Niestety nie przetrwał żaden z budynków mieszkalnych lub gospodarczych, widoczne są po nich jedynie fundamenty. Zamek   jest obecnie zarządzany przez agencję walijskiego dziedzictwa kulturowego Cadw. Otwarty jest dla zwiedzających za darmo przez większą część roku.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego