Weobley – zamek

Historia

   Zamek został wzniesiony przez Dawida de la Bere w latach 1304-1327, prawdopodobnie na miejscu wcześniejszej budowli. Dawid był stewardem Wilhelma de Braose, lorda Gower i otrzymał od niego ziemie wokół Weobley. W latach 1403-1406 zamek był kilkukrotnie atakowany w trakcie wielkiego walijskiego buntu pod wodzą Owaina Glyndŵra. Możliwe, że ówczesny właściciel zamku, John de la Bere, został zabity w jednym z tych najazdów. Chociaż bunt został ostatecznie stłumiony w 1410 roku przez Henryka z Monmouth (późniejszego króla Henryka V), zamek był zrujnowany. Rodzina de la Bere zrezygnowała z jego naprawy i przeniosła się do Berkshire.
   Pod koniec XV wieku zrujnowana budowla przeszła w posiadanie Sir Rhysa ap Thomasa. Był on zwolennikiem Henryka  Tudora i walczył po jego stronie w bitwie pod Bosworth w 1485 roku, a następnie został mianowany gubernatorem Walii. W Weobley dokonał on wielu modyfikacji, przekształcając zamek w wygodniejszą do zamieszkania rezydencję.
   W 1531 roku właścicielem zamku był Rhys ap Gruffudd, wnuk Sir Rhysa ap Thomasa, ale został stracony za zdradę przez Henryka VIII i jego majątek przejęła angielska Korona. Henryk VIII przyznał Weobley Katarzynie Edgecumbe, a po jej śmierci w 1547 roku, Sir Williamowi Herbertowi. Ostatecznie zamek został kupiony przez rodzinę Manselów z Llanrithrid, którzy jednak nie mieszkali w nim i pozwolili mu popaść w ruinę. W 1911 roku ostatnia właścicielka Weobley, Emily Talbot, przekazała zamek pod państwową opiekę.

Architektura

   Zamek wzniesiono na południe od bagnistego terenu u ujścia Llwchwr do szeroko rozlanej rzeki Loughor. Składał się z szeregu budynków, wież i muru obronnego połączonych ze sobą w różnej, nieregularnej konfiguracji i wyznaczających wewnętrzny czworoboczny dziedziniec.
   Główna brama znajdowała się w skrzydle zachodnim i nie przedstawiała większej wartości obronnej. Poprzedzał ją dość płytki przekop, a portal bramny prawdopodobnie umieszczono w krótkim ryzalicie (po którym zachowały się strzępia), wystającym nieco przed lico muru skrzydła bramnego. Od północy i południa brama w niewielkim stopniu flankowana była przez Wieżę Cysternianą i budynek północno – zachodni (solar), lecz w stronę wjazdu nie był z nich skierowany ani jeden otwór strzelczy (jedynie małe okna). Możliwość obrony zapewniał tylko chodnik obrońców wieńczący zarówno bramę, jak i obie przyległe budowle. Osłaniał go krenelaż osadzony na przedpiersiu mocowanym na wystających wspornikach. Przejazd bramny był wysoki, umożliwiał więc przejazd konnego jeźdźca. Zamykano go na drewniane wrota, lecz nie przewidziano miejsca na bronę. Wewnątrz skrzydło bramne mieściło dodatkowe pomieszczenie mieszkalne w górnej kondygnacji, oddzielonej drewnianym stropem osadzonym na kamiennych wspornikach od niższego przejazdu.
  
Na południe od bramy znajdowała się Wieża Cysterniana (Cistern Tower), będąca w zasadzie jedynie niedużym ryzalitem. Umiejscowiony był w niej zbiornik do przechowywania wody deszczowej, zlokalizowany na najniższej kondygnacji i połączony z dachem za pomocą kanałów, którymi ściekała woda deszczowa. Było to jedyne źródło wody na zamku, gdyż nie odnaleziono śladów żadnej studni. Wieża Cysterniana przylegała do wielkiej wieży południowo – zachodniej, która prawdopodobnie była najstarszą budowlą, pierwotnie osobną, połączoną jedynie z murem obwodowym. Mieściła ona dwa piętra ponad przyziemiem, z wejściem zapewne usytuowanym od strony dziedzińca na poziomie piętra, dostępnym za pomocą drewnianych schodów. Od wschodu w drugiej fazie XIV-wiecznej rozbudowy zamku przystawiony został do wieży prostokątny w planie budynek kaplicy. Zredukował on obronną wartość starszej budowli, która nie wystawała już odtąd poza obwód muru. Sama kaplica z pisciną w jednej ze ścian mieściła się na piętrze i prawdopodobnie dostępna była od strony dziedzińca za pomocą drewnianych schodów. Niższa kondygnacja połączona była z dziedzińcem drzwiami na obu końcach budynku oraz z terenem przed zamkiem za pomocą furty w ścianie południowej.  
   Wschodnia część zamku składała się z budynku południowo – wschodniego, wzniesionego nieopodal pieca do wypalania wapna, potrzebnego jako zaprawa w trakcie budowy. Prawdopodobnie budynek o wieżowym charakterze miał mieć co najmniej trzy piętra, sądząc po odpływach z trzech latryn, ale zapewne nigdy nie został ukończony. Latryny uchodziły do sklepionego kanału poniżej budynku, a kolejne szalety zapewniała wieloboczna wieżyczka na północnym krańcu wschodniego skrzydła. Ten ostatni budynek zapewniał pomieszczenia mieszkalne dla gości na pierwszym piętrze, oraz parter przeznaczony do użytku gospodarczego. Sądząc po kominku i piecu funkcjonowała tam kuchnia lub piekarnia. Górne komnaty musiały posiadać wysoki komfort mieszkalny: ogrzewanie kominkiem, dyskretne przejście do latryn oraz ozdobne okna o zwieńczeniach w trójliść i czwórliść. Pod koniec XV wieku w północnej części skrzydła wschodniego dodana została kolejna, najwyższa kondygnacja,  poprzez obniżenie pierwszego piętra. Część południowa skrzydła wschodniego możliwe, iż nie została nigdy ukończona, podobnie jak wieża południowo – wschodnia.
   Najważniejsze skrzydło zamku znajdowało się po stronie północnej. Wzniesiono tam prostokątny budynek z wielką salą (great hall) na piętrze i kuchnią w przyziemiu. Kuchnia oświetlana była od zewnątrz trzema szerokimi oknami, zabezpieczonymi żelaznymi kratami i zasuwami zamykającymi drewniane okiennice. Każde z kuchennych okien w niszy nietypowo posiadało kamienne ławy z widokiem na estuarium rzeki, co było pozostałością po wykorzystywaniu dolnej kondygnacji w początkowym okresie jako auli. Pośrodku północnej ściany parteru umieszczono otwór na odpadki, a we wschodniej ścianie kominek. Wewnątrz górnej auli na jej zachodnim krańcu usytuowane było nieduże podwyższenie na stół dla pana zamku i jego najbliższych, oświetlane przez parę dużych okien od północy i południa (południowe po pewnym czasie przekształcono w kominek). Trzecie, ozdobione laskowaniem okno umieszczone było w ścianie wschodniej. Co ciekawe wewnątrz aula posiadała także specjalną wnękę do wywieszania gobelinów lub boazerii, kolejny z przykładów przedkładania ozdobności ponad obronność. Skrzydło północne było, obok wieży południowo – zachodniej, najwcześniej wybudowanym. Pod koniec XV wieku otrzymało dodatkowo od strony dziedzińca przedsionek z wieżyczką komunikacyjną. Zapewniał on bardziej dostojne wejście do auli oraz prywatną, niedużą komnatę.
  
Od strony zachodniej z budynkiem auli sąsiadował wspomniany już prostokątny w planie budynek o wieżowym charakterze, mieszczący prywatną komnatę pana zamku (solar). Wyróżnikiem tej górnej kondygnacji było duże północne okno z bocznymi ławami w niszy oraz drugie podobne skierowane na wschód, na dziedziniec zamku. Komnatę ogrzewał kominek, a  mały portal w narożniku prowadził do długiego, wąskiego korytarza w grubości muru, zakończonego od zachodu latryną. Przejście to zapewniało także połączenie z izbą ponad przejazdem bramnym. Niższe pomieszczenie oświetlane przez trzy nieduże okna mieściło spiżarnię. W XV wieku zostało przedzielone wewnętrzną ścianką na dwie izby.

Stan obecny

   Zamek przetrwał w postaci trwałej ruiny z zachowaną północną częścią w postaci budynku wielkiej sali (auli), XV-wiecznego przedsionka, skrzydła z komnatami prywatnymi (solar) i dwoma wieżyczkami narożnymi. Zabytek udostępniony jest do zwiedzania od 1 kwietnia do 31 października codziennie od godziny 9.30 do 18.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Williams D., Gower. A Guide to Ancient and Historic Monuments of the Gower Peninsula, Cardiff 1998.

Strona internetowa gatehouse-gazetteer.info, Weobley Castle.