Historia
Kościół w niewielkiej wsi Trelystan, pierwotnie zwanej Wolstandusmude i leżącej na uboczu głównych szlaków walijsko – angielskiego pogranicza, zbudowany został w XV wieku, prawdopodobnie na miejscu dużo starszej świątyni. Był on filią kościoła farnego w Worthen, ale służył także ludności osady Leighton. Został gruntownie wyremontowany w 1856 roku, co doprowadziło do zastąpienia szachulcowych ścian ceglanymi wypełnieniami, zunifikowania otworów okiennych oraz wprowadzenia zmian w średniowiecznej więźbie dachowej i pokryciu dachowym. Część z tych zmian została usunięta w trakcie renowacji z 2014 roku.
Architektura
Kościół wzniesiony został na planie prostokąta, jako budowla salowa, bez wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium, z niewielką zakrystią po stronie północnej. Skonstruowano go w technice szachulcowej, a więc jego drewniany szkielet wypełniony był pierwotnie gliną, zapewne wymieszaną z sieczką, trocinami, czy też wiórami. Jego drewniana rama posadowiona została na kamiennym cokole, w celu zabezpieczenia przed wilgocią gruntu.
Wejście do wnętrza kościoła umieszczono w zachodniej części ściany południowej. Poprzedzono je niewielką kruchtą, zbudowaną w tej samej technice co reszta budynku. Oświetlenie wnętrza zapewniały od północy i południa zgrupowane po dwa otwory o drewnianych ościeżach, prawdopodobnie wszystkie zamknięte trójliśćmi. Większe było trójdzielne okno wschodnie przez które słońce padało na ołtarz. Ponad nim umieszczono mały trójkątny otwór, zaś w ścianie zachodniej także okno trójdzielne, ale mniejsze od prezbiterialnego.
Wnętrze kościoła przykryte zostało otwartą więźbą dachową z łukowo usztywnionymi jętkami i krokwiami (ang. arch braced roof), w której przy ścianach wzdłużnych zamontowano zastrzały z wyciosanymi dwoma łukami na każdym, tak iż każda para zastrzałów utworzyła zdobienie w formie dużego trójliścia. Część prezbiterialną kościoła (wschodnią) oddzieliło od części przeznaczonej dla wiernych (zachodniej) drewniane lektorium, ze środkowym przejściem flankowanym przez prostokątne otwory, wypełnione ażurową dekoracją maswerkową z motywami oślich grzbietów i rybich pęcherzy.
Stan obecny
Odnowiony w 2014 roku, kościół jest dziś unikalnym, jednym z nielicznych na terenie całej Wielkiej Brytanii średniowiecznych budynków sakralnych wzniesionych w konstrukcji szkieletowej. W trakcie remontu, po usunięciu ceglanego wypełnienia konstrukcji jakie zastosowano w XIX wieku, odkryto że drewniana konstrukcja ścian jest w bardzo dobrym stanie, przetrwała także średniowieczna więźba dachowa. Niestety żadne z okien nie jest oryginalne, choć prawdopodobnie powtarzają formy pierwotne. We wnętrzu zachowało się lektorium z częścią elementów z okresu późnego średniowiecza (pięć wypełnionych maswerkami otworów po południowej stronie przejścia).
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Crossley F.H., Ridgway M.H., Screens, Lofts and Stalls situated in Wales and Monmouthshire, „Archaeologia Cambrensis, Part Five”, 99/1947.
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions of Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments of the County of Montgomery, London 1911.