Historia
Dom zbudowany został pod koniec XV wieku lub na początku XVI stulecia, w czasach gdy Tenby było sporym, rozwijającym się miastem portowym. Jego właścicielem prawdopodobnie był bogaty kupiec, który handlował dobrami przywiezionymi z portu do miasta. W okresie wczesnonowożytnym, gdy znaczenie Tenby jako portu handlowego zmalało, dom był przekształcany i dostosowywany do zmieniających się gustów, ale za sprawą braku koniunktury gospodarczej, bez daleko idących zmian. W 1938 roku korporacja miejska przekazała zabytkową budowlę pod opiekę organizacji National Trust, która przeprowadziła jej gruntowną renowację.
Architektura
Dom usytuowany był w centralnej części późnośredniowiecznego miasta, z fasadą zwróconą ku wschodowi, w stronę jednej z wąskich i krótkich uliczek, łączących północną drogę przy nadbrzeżu z główną ulicą miasta na południu, prowadzącą z północno – zachodniej bramy miejskiej do zamku na północnym – wschodzie i poszerzającą się w środkowej części do formy placu targowego. Dom zbudowany został na lekko pochyłym terenie, opadającym w stronę nadbrzeża. Pierwotnie stanowił część ciągu rozmieszczonych w rzędzie podobnych budynków, za którymi na tyłach funkcjonowały niewielkie ogródki i najpewniej dodatkowa zabudowa gospodarcza konstrukcji drewnianej. Sam dom wzniesiony został z kamienia łamanego i gruzu, przy wykorzystaniu ciosów do wzmocnienia narożników i utworzenia detali architektonicznych.
Budynek został wzniesiony na planie zbliżonym do prostokąta z dwoma ryzalitami: w północnej części krótszej ściany zachodniej i w zachodniej części dłuższej ściany północnej. Większy ryzalit zachodni tworzył komin dużego paleniska, natomiast mniejszy północny mieścił na wszystkich kondygnacjach latryny, posadowione na wykutym w skalnym podłożu dole o wymiarach 1,4 x 1,2 metra i głębokości 1,4 metra. Dom przykrywał dach dwuspadowy, pierwotnie prawdopodobnie kryty strzechą, oparty przy krótszych ścianach na trójkątnych szczytach. Frontową elewację wschodnią urozmaicił na najwyższym piętrze wykusz okienny połączony z przewodem kominowym, osadzony na pięciu kamiennych konsolach. W tylnej elewacji utworzono wykusz okienny na drugiej kondygnacji, również osadzony na kilku kamiennych konsolach.
Główne wejście do przyziemia domu wiodło od strony ulicy po stronie wschodniej, poprzez odcinkowo zamknięty portal, umieszczony przy północnym narożniku budynku. Dodatkowo w przeciwległej, zachodniej części domu, w ryzalicie paleniska, drugie wejście prowadziło z tylnego podwórka z ogrodem. Pierwsze piętro można było osiągnąć po zewnętrznych, wąskich schodach kamiennej konstrukcji, przystawionych do południowej ściany budynku i skomunikowanych z ostrołucznie zamkniętym portalem. Boczne murowany schody w domach mieszczańskich Tenby były popularnym rozwiązaniem, pozwalającym zaoszczędzić miejsce we wnętrzu i odgrodzić gospodarczą część w przyziemiu od mieszkalnych pięter.
Wnętrze domu podzielone zostało na trzy kondygnacje, wszystkie rozdzielone drewnianymi stropami, natomiast najwyższe piętro przykryto otwartą więźbą dachową z czterema więzarami jętkowymi wspartymi na masywnych kamiennych konsolach. Komunikację pionową zapewniały wewnętrzne drewniane schody, zapewne znajdujące się w narożniku południowo – zachodnim, choć początkowo mogło nie być połączenia pomiędzy przyziemiem a piętrem. Parter pierwotnie był używany w części wschodniej jako kupiecki sklep do prowadzenia działalności handlowej, podczas gdy tylną część zachodnią zajmowała oddzielona drewnianą ścianką kuchnia. Pierwsze piętro służyło jako mieszkanie, a drugie piętro pełniło funkcję sypialni. Wszystkie trzy kondygnacje były ogrzewane kominkami i wszystkie miały zapewniony dostęp do latryn we wspomnianej powyżej wieżyczce przy północno – zachodnim narożniku. Ściany kondygnacji mieszkalnej pierwotnie pokryte były malowidłami.
Stan obecny
Budynek jest dziś najstarszym domem w Tenby i jednym tak dobrze zachowanym w mieście średniowiecznym budynkiem mieszkalnym, uznanym za zabytek klasy I, co wskazuje na jego wyjątkową wartość. Obecnie funkcjonuje w nim muzeum historyczne, ukazujące wystój i styl życia mieszczan z około 1500 roku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Gwyn T.W., Report of the Summer Meeting of the Royal Archaeological Institute at Tenby in 1962, „The Archaeological Journal”, 119/1962.
Murphy K., Tudor Merchant’s House, Tenby, niepublikowany maszynopis, 1984.
Soulsby I., The towns of medieval Wales. A study of their history, archaeology, and early topography, Southampton 1983.