Historia
Talgarth od czasu anglo-normańskiego podboju z końca XI wieku stanowiło część lordostwa Brycheiniog i główną siedzibę (łac. caput) miejscowych dóbr, które z czasem same uzyskały status lordostwa (ang. lordship). W XII wieku znajdowało się ono w rękach Herberta fitz Herberta, który poślubił córkę earla Hereford i lorda Brecon, a w początkach XIII wieku było pod władzą możnego Williama de Braose. Po wstąpieniu na tron Henryka III w 1216 roku, rodzina Braose musiała jednak oddać wszystkie swe dobra w regionie Brecon Peterowi fitz Herbertowi. W czasach nowego właściciela i jego potomków, w Talgarth powstało miasto (ang. borough).
Czas budowy wieży mieszkalnej nie został odnotowany w przekazach pisemnych. Zapewne nie istniała jeszcze w 1282 roku, kiedy to Reginald Fitz Peter Fitz Herbert dwukrotnie odbywał sąd w Talgarth. Do jej budowy przystąpiono najwcześniej pod koniec XIV wieku, gdy miasto nie było już własnością rodziny Herbertów, albo w nawet w XV stuleciu. Fundatorem wieży mogli być potomkowie Rhysa ap Howella, lorda Talgarth z XIV wieku. Pełniła ona funkcje mieszkalne, a także strzegła pobliskiego brodu na rzece. Ponadto stanowiła symbol statusu dla rodziny, która w niedalekiej przeszłości podwyższyła swój status i majątek.
W okresie wczesnonowożytnym wieża uniknęła zniszczenia, ale wraz z całym miastem utraciła na znaczeniu i podupadła. Zapewne ze względu na zbyt skromny standard mieszkalny, przestała pełnić funkcje rezydencjonalne i co najmniej od XVIII-XIX wieku służyła jako więzienie. Prawdopodobnie już w XVII stuleciu została częściowo przebudowana, co między innymi doprowadziło do zmiany formy zadaszenia, powiększenia otworów okiennych i przeprucia nowego wejścia. W XIX stuleciu do wieży aż z trzech stron dostawiono współczesne budynki i aneksy.
Architektura
Wieżę wzniesiono w zachodniej części osady, na wschodnim brzegu rzeki Ennig, na zachód od miejscowego kościoła i tuż obok przeprawy mostowej. Otrzymała w planie kształt czworoboku o wymiarach w planie 8,2 x 7,8 metra i wysokości około 9,5 metra, z murami grubymi w przyziemiu na około 1,7-1,8 metra. Była to budowla stosunkowo niewielka, zwłaszcza w porównaniu z irlandzkimi lub szkockimi domami wieżowymi. Wzniesiona została z łamanego szarego i czerwonego piaskowca, bez wzmocnienia narożników ciosami.
Wejście do wieży prawdopodobnie znajdowało się po stronie północno – wschodniej, jedną kondygnację powyżej poziomu gruntu. Musiały do niego prowadzić zewnętrzne drewniane schody lub drabina. Pierwotne okna wieży były wąskie, niektóre zamknięte ostrołucznie, rozglifione do wnętrza, jak w większości średniowiecznych budowli świeckich rozmieszczone na elewacjach niesymetrycznie. Z murów wieży wysunięte były co najmniej dwa wykusze latrynowe, jeden po stronie północnej i jeden od wschodu. Oryginalnie wieża zwieńczona była przedpiersiem z krenelażem, za którym znajdowała się niezadaszona obronna galeria.
We wnętrzu wieży wszystkie cztery kondygnacje rozdzielone zostały płaskimi, drewnianymi stropami. Najniższą było niskie przyziemie, częściowo (po stronie wschodniej) osadzone poniżej poziomu gruntu i dostępne schodami w grubości muru. Trzy górne kondygnacje, każda z pojedynczym pomieszczeniem, także skomunikowane były za pomocą prostych schodów osadzonych w grubości wschodniego muru. Wnętrza górnych pomieszczeń przeznaczone były do celów mieszkalnych, o czym świadczyłyby wykusze latrynowe nadwieszane na zewnętrznych elewacjach oraz okna osadzane w głębokich wnękach z bocznymi kamiennymi siedziskami.
Stan obecny
Wieża zachowała do dnia dzisiejszego w całości mury obwodowe, jednak została przekształcona w okresie nowożytnym. Aż z trzech stron dostawione są do niej współczesne zabudowania, w elewacjach przepruto duże okna, na parterze umieszczono nowe wejście, a zwieńczenie całkowicie przebudowano, usuwając przedpiersie z galerią obronną, zastąpioną w XVIII wieku czterospadowym dachem. Obecnie wieża jest własnością prywatną. W przyległym do niej aneksie mieści się centrum informacji turystycznej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
King D.J.C., The castles of Breconshire, „Brycheiniog”, Vol. 7/1961.
Ludlow L., Excavations within medieval Talgarth, „Brycheiniog”, Vol. 32/2000.
Salter M., The castles of Mid Wales, Malvern 2001.