Historia
W 1332 roku Henry de Gower, biskup St Davids, ufundował w Swansea szpital i przytułek pod wezwaniem św. Dawida, ukończony przed 1334 rokiem, kiedy to przebywał w nim już pierwszy mistrz lub strażnik, John de Acum. Wraz ze szpitalem wzniesiony został dom mieszkalny dla sześciu kapelanów szpitala oraz dla chorych i niedołężnych duchownych i świeckich z rozległej diecezji. Podczas działań reformacyjnych Henryka VIII szpital i dom przeszły w posiadanie Korony, na mocy ustawy parlamentu z 1547 roku. Ostatecznie jednak zostały przyznane sir George’owi Herbertowi z New Place, w uznaniu jego zasług w walkach przeciwko buntownikom. Do 1583 roku majątek należał do jego wnuka Williama Herberta, ostatniego męskiego członka rodziny. Możliwe, że po jego śmierci część zabudowań dawnego szpitala została sprzedana, ponieważ około 1650 roku dom mieszkalny został przebudowany i powiększony o trzecią kondygnację. Następnie pod koniec XVII wieku w budynku umieszczono zajazd, później znany pod nazwą Cross Keys. W 1950 roku jego fasada została poddana rekonstrukcji, a w 1959 roku, wraz z utworzeniem nowej drogi, podjęto dalsze prace, które obejmowały całkowitą przebudowę zachodniej części domu i renowację tylnego skrzydła.
Architektura
Zabudowania szpitalne wraz z mieszkalnym domem usytuowane zostały w obrębie miejskich murów obronnych średniowiecznego Sweansy, po południowo – zachodniej stronie zamku, na zachód od placu rynkowego i głównej ulicy przecinającej całe miasto. Fasada domu zwrócona była ku południowi, ku ulicy podążającej ku kościołowi farnemu i bramie miejskiej. Również od zachodu zespół szpitalny i dom ograniczony był ulicą, biegnącą mniej więcej równolegle do linii obwarowań.
Pierwotny dom z XIV wieku tworzył w planie rzut zbliżony do litery L, złożony z większego skrzydła o osi wschód – zachód i mniejszego skrzydła przy wschodniej części ściany północnej. Obie części przykryto dachami dwuspadowymi opartymi na trójkątnych szczytach. Krokwie osadzono na koronie murów, spięto jętkami i usztywniono wzdłużnie płatwiami, ale bez łukowych wzmocnień krokwi i jętek (główne krokwie jedynie lekko wygięto pośrodku, tworząc podbicia z ciągłymi łukami). Krokwie i jętki otrzymały lekkie fazowanie, a same krowie w dolnej części udekorowano trójkami półkolistych wcięć, utworzonych w miejscach gdzie więźba dachowa była widoczna z wnętrza budynku.
Kondygnacja przyziemia pierwotnie mogła pełnić funkcje pomocnicze i gospodarcze. Dzieliła się na mniejsze pomieszczenie w skrzydle północno – wschodnim i jedno lub najpewniej dwa pomieszczenia w głównej części. Główne wejście przypuszczalnie znajdowało się od południa lub ewentualnie w ścianie zachodniej. Funkcjonowało też boczne wejście od strony szpitala, umieszczone prawdopodobnie w ostrołucznym portalu w zachodniej ścianie mniejszego skrzydła.
Na pierwszym piętrze głównego skrzydła znajdowała się otwarta na więźbę dachową aula. Ogrzewał ją kominek osadzony we wschodniej ścianie szczytowej, a oświetlały przypuszczalnie duże gotyckie okna w ścianie południowej i zachodniej. Skrzydło północno – wschodnie na poziomie piętra, podobnie jak na parterze, oddzielone było murowaną ścianą. Oświetlały go dwa lub trzy dwudzielne okna z trójlistnymi zamknięciami. Wyżej znajdowało się poddasze, od północy doświetlane małym oknem z trójliściem. Okna na piętrze zamykano okiennicami, które można było blokować ryglem przesuwanym przez otwór w środkowych szprosach.
Stan obecny
Cross Keys Inn w Swansea to dom pochodzący z XIV wieku, który został jednak w znacznym stopniu przebudowany w XVII wieku, kiedy to utworzono dodatkową kondygnację mieszkalną, płytkie ryzality z trójkątnymi szczytami po stronie południowej i nowe stropy. Pomimo znacznych przekształceń nowożytnych nad ocalałą pierwotną wschodnią częścią budynku znajdują się nadal dwie średniowieczne więźby dachowe. Przetrwało także kilka gotyckich okien jednodzielnych i dwudzielnych oraz XIV-wieczny kominek na piętrze ściany wschodniej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
The Royal Commission on Ancient and Historical Monuments of Wales, Glamorgan Medieval Non-defensive Secular Monuments, Portsmouth 1982.