Historia
Romański kościół w Sully ufundowany miał zostać przez rycerza Reginalda de Sully w 1093 roku. W 1242 roku potwierdzono jego funkcjonowanie na liście wikariuszy. W bliżej nieznanym okresie XIII wieku został powiększony o prezbiterium, a prawdopodobnie w XIV wieku o wieżę. Jakieś prace budowlane prowadzono także u schyłku średniowiecza, z pewnością związane z wprowadzeniem późnogotyckich detali architektonicznych i wyposażenia, a być może także z budową drugiej nawy i kruchty. Pierwsze nowożytne remonty i przekształcenia kościoła odnotowane zostały w 1701 roku, następne zaś w pierwszej połowie XIX wieku, kiedy to między innymi usunięta miała zostać romańska arkada tęczy i wyburzona nawa południowa wraz z kruchtą. Kolejne prace, prowadzone już na mniejszą skalę, miały miejsce w 1848 roku, pod koniec XIX stulecia i w 1927 roku.
Architektura
Romański kościół składał się jedynie z prostokątnej nawy oraz sąsiadującego z nią od wschodu czworobocznego, węższego i niższego prezbiterium. W okresie gotyku kościół od zachodu powiększony został o czworoboczną, surową wieżę po stronie zachodniej, zaopatrzoną w małe, szczelinowe otwory okienne i przedpiersie osadzone na kamiennych wspornikach, za sprawą których uzyskała obronny charakter. Przypuszczalnie w XV wieku od południa do starej nawy dobudowana została druga nawa, do której wejście wiodło poprzez późnogotycką kruchtę.
Najstarsze otwory okienne kościoła prawdopodobnie były niewielkich rozmiarów i rozglifione do wnętrza. Większość z nich, lub nawet wszystkie, zostały powiększone w XIV-XV wieku, kiedy to mury przepruto większymi otworami z wielodzielnymi maswerkami, celem lepszego doświetlenia powiększonej budowli. W nawach miały one formę trójdzielną, z maswerkowymi motywami trójliści i oślich grzbietów osadzonymi w czworobocznych obramieniach, nad którymi założono gzymsy okapowe. W prezbiterium mogły się odtąd znajdować podobne okna z maswerkami pięciolistnymi. Bez zmian pozostawiono wieżę, nadal doświetlaną jedynie otworami szczelinowymi.
Najstarsze wejście do kościoła najpewniej znajdowało się w południowej ścianie nawy. Mógł też funkcjonować pomocniczy portal w ścianie zachodniej, od XIV wieku poprzedzonej wieżą. Wraz z dobudowaniem bocznej nawy, późnogotycki portal musiał zostać utworzony w jej ścianie wzdłużnej. Drugie wejście, przeznaczone dla plebana, umieszczono wówczas w południowym murze prezbiterium. Otrzymało ono formę wąskiego, sfazowanego przejścia o ostrołucznym zamknięciu i takimże okapniku osadzonym na dwóch rzeźbionych konsolach.
Stan obecny
Niestety nie przetrwała do chwili obecnej rozebrana w XIX wieku południowa, najpewniej późnogotycka nawa i jej kruchta. Usunięto także arkady łączące ją ze starą nawą, zastąpione nowożytną ścianą w którą wstawiono dwa oryginalne okna trójdzielne, prawdopodobnie przeniesione z rozebranej części. W południowym murze prezbiterium zachowało się okno i portal z XV wieku, a wewnątrz gotycka piscina o trójlistnym zamknięciu z XIII wieku. Z pierwszej połowy XX wieku pochodzą okna północne nawy, niewiele starsze są północne okna prezbiterium, natomiast południowy portal wieży przebito w XVII lub XVIII wieku. Wielką stratą jest zniszczenie po 1830 roku romańskiego łuku tęczowego.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.