Historia
Kościół św. Bleddiana w St Lythans prawdopodobnie został wzniesiony w XII wieku. W okresie gotyku został przebudowany i powiększony o wieżę, a w XVI stuleciu tuż obok świątyni wybudowano kaplicę rodową Buttonów. W 1861 roku kościół został gruntownie odnowiony, wzniesiono też wówczas południową kruchtę.
Architektura
Kościół św. Bleddiana wzniesiony został jako typowa dla południowo – wschodniej Walii wiejska świątynia parafialna, składająca się z prostokątnej w planie nawy oraz nieco węższego, niższego i krótszego prezbiterium po stronie wschodniej, zamkniętego od wschodu ścianą prostą. W XIV lub XV wieku od zachodu w nawę lekko wtopiona została wieża o czworobocznej podstawie i smukłych proporcjach. W XVI wieku po południowej stronie prezbiterium wzniesiono kaplicę. Otrzymała ona prostą salową formę na planie prostokąta o długości minimalnie mniejszej od prezbiterium.
Najstarsze otwory okienne kościoła, wzorem innych romańskich budowli sakralnych z terenu Walii, musiały być wąskie, rozglifione do wnętrza i być może zamknięte półkoliście. Wszystkie one zostały w późniejszym okresie średniowiecza wymienione na większe i bardziej ozdobne ościeża gotyckie. W nawie okna wyposażono w ostrołuczne zamknięcia wypełnione trójlistnymi i pięciolistnymi maswerkami. Największe okno z wielodzielnym maswerkiem zapewne tradycyjnie znajdowało się we wschodniej ścianie prezbiterium, podczas gdy elewacja północna kościoła pierwotnie mogła być całkowicie pozbawiona okien. Elewacje kaplicy przepruto jednodzielnymi i dwudzielnymi, dość wąskimi oknami o trójlistnych zamknięciach zwieńczonych gzymsami okapowymi.
Główne wejście do kościoła od chwili jego powstania znajdowało się w południowej ścianie nawy. W okresie gotyku na miejscu pierwotnego portalu wstawiono tam ościeże z ostrołucznym zamknięciem i szerokim wklęsłym profilowaniem, poprowadzonym jednolicie przez całą wysokość do niskich cokołów. Jeśli kościół posiadał osobne wejście dla plebana w południowej ścianie prezbiterium, to zostało ono usunięte po dobudowaniu kaplicy w XVI wieku, połączonej z kościołem dwoma arkadami, opartymi na wyjątkowo masywnym, owalnym w planie filarze ukształtowanym ze starego muru. Do kaplicy utworzono też wejście z zewnątrz w ścianie zachodniej, umieszczone w profilowanym portalu z łukiem tam mocno obniżonym, że prawie mającym formę odcinkową.
Stan obecny
Kruchta, widoczna dziś po stronie południowej nawy, jest jedynym nowożytnym aneksem, lecz górne otwory okienne wieży pochodzą z czasów XIX-wiecznej renowacji, podobnie jak północne okna w nawie i otwory w prezbiterium. Efektem wiktoriańskich prac jest również bardzo stromy dwuspadowy dach wieży, typowy dla świątyń z regionu Glamorgan i Gower. Najmniej zniekształcone średniowieczne ościeża okienne i portalowe przetrwały w południowej ścianie nawy i w kaplicy. Wewnątrz kościoła zachowała się romańska chrzcielnica zdobiona sześcioma rzędami wzorów w jodełkę. Uwagę zwracają bardzo surowe XVI-wieczne arkady między kaplicą i prezbiterium, oparte na masywnym środkowym filarze.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.