Ruthin – kościół św Piotra

Historia

   Kościół św. Piotra w Ruthin, będący zarówno świątynią parafialną jak i kolegiacką, ufundowany został w 1310 roku przez Johna de Grey, lorda Ruthin. Miał on służyć ludności miasta (borough) założonego przez ojca Johna, Reginalda de Gray, po zakończeniu drugiej wojny o walijską niepodległość. Obsługę kościoła powierzono kolegium księży zwanych Bonshommes, powiązanych z regułą augustiańskich kanoników, którzy pełnili swą działalność do czasów reformacji.
   Pod koniec XIV wieku kościół został powiększony o druga nawę, jednak niedługo później ucierpiał wraz z całym miastem w trakcie antyangielskiego powstania Owaina Glyndŵra. Ruthin  najechane zostało przez Walijczyków w 1400 i następnie w 1402 roku, kiedy to pojmany został trzeci lord de Grey. Kolejne straty kościół poniósł w 1663 gdy przepadło średniowieczne prezbiterium. Wymusiło to zmiany na skutek których zamieniono rolami nawy, przy czym w południowej wydzielono miejsce pod nową część prezbiterialną.
   W pierwszej połowie XVIII wieku przebudowana została elewacja zachodnia kościoła oraz górna część wieży. W 1824 roku na miejscu dawnego prezbiterium wybudowana została nowożytna zakrystia, którą rozebrano już w 1859. Kolejne prace renowacyjne prowadzono pod nadzorem R.K.Pensona w latach 1854-1859, kiedy to dodano iglicę wieży, południową kruchtę oraz wymieniono część okien.

Architektura

   Średniowieczny kościół składał się z mocno wydłużonej nawy sąsiadującej po wschodniej stronie z czworoboczną wieżą, która to zaś dalej na wschodzie sąsiadowała z czworobocznym w planie prezbiterium. Ten dość rzadki układ pod koniec XIV wieku uzupełniła druga nawa, dostawiona od południa na całej długości nawy głównej i wieży. Obie nawy utworzyły prostą fasadę zachodnią, ale przykryte zostały osobnymi dachami dwuspadowymi.
   Detale architektoniczne kościoła początkowo utrzymane były w stylistyce wczesnogotyckiej. Pierwotne okna przypuszczalnie były węższe niż późniejsze duże okna wypełnione maswerkami. Być może początkowo zamykane były popularnymi w Anglii i Walii trójliściami. Wewnątrz w arkadzie podwieżowej i arkadzie tęczy, a także w nieco późniejszych arkadach międzynawowych, dominowały ostrołuki o stosunkowo prostych profilowaniach, podtrzymywane przez kamienne konsole uformowane na kształt wyrazistych ludzkich masek.
   Obie nawy na przełomie XV i XVI wieku przykryto drewnianym stropem, podzielonym belkami na liczne panele, w narożnikach których podwieszono rzeźbione i malowane zworniki. Strop oparto na kamiennych konsolach osadzonych w ścianach wzdłużnych oraz na umieszczonych na nich długich drewnianych wspornikach.

Stan obecny

   Bryła i układ kościoła zostały znacznie przekształcone w okresie nowożytnym. Najbardziej rzuca się w oczy brak prezbiterium, po którym w ścianie wschodniej widoczna jest odnowiona arkada tęczy. Dostawiona została także nowożytna kruchta południowa oraz wysokie, iglicowe zwieńczenie wieży z XIX wieku, osadzone na przekształconej w XVIII stuleciu najwyższej kondygnacji. Wymianie uległa również część średniowiecznych okien kościoła. Oryginalne dwa otwory z XV wieku zachowały się w ścianie północnej, pierwotne elementy mogą mieć też okna z elewacji zachodniej. Prawdopodobnie najcenniejszym zabytkiem jest dziś drewniany strop z około 1480-1530 roku, zdobiony fryzem z trójliści i rzeźbionymi maswerkowymi motywami, oraz kamienne wczesnogotyckie konsole we wschodniej części nawy północnej i na arkadach międzynawowych. W pobliżu kościoła znajdują się XVI-wieczne kolegiackie zabudowania mieszkalne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of North Wales, Malvern 1993.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Parish and Collegiate Church of St Peter A Grade I Listed Building in Ruthin, Denbighshire.