Historia
Dom w pobliżu osady Llanfedw, która za panowania Edwarda I była dworem lordostwa Senghennydd-is-caeach, wzniesiono w późnym okresie średniowiecza. Budynek pełnił funkcje mieszkalne dla średniozamożnej miejscowej rodziny. Ani w średniowieczu, ani we wczesnym okresie nowożytnym nie był poddawany żadnym większym modernizacjom. Dopiero w XVIII wieku został gruntownie przebudowany w celu przekształcenia w budynek gospodarczy.
Architektura
Dom zbudowany został na łagodnym zboczu, opadającym ku płynącej po wschodniej stronie rzece Rhymney i jej licznym mniejszym dopływom. Wzniesiony został na planie prostokąta z krótszymi ścianami skierowany ku północnemu – wschodowi i południowemu – zachodowi. Początkowo dom znajdował się w obrębie trapezoidalnego ogrodzenia wzniesionego z polnych kamieni, dodatkowo podzielonego na dwie części poprzecznym murkiem, przy czym budynek umieszczono w części zachodniej blisko poprzecznego muru. Przez część wschodnią prawdopodobnie biegła droga dojazdowa do domostwa, zaczynająca się w północnej ścianie ogrodzenia.
Ściany domu zbudowane zostały z łamanego kamienia, wzmacnianego w narożnikach większymi i lepiej opracowanymi blokami. Mury ujęto w przyziemiu cokołem z pochyłymi elewacjami. Z krótszych boków wysunięto dwa płytkie ryzality mieszczące przewody kominowe. Z nich południowy został w całości podwieszony na wspornikach na poziomie drugiej kondygnacji, natomiast północny nietypowo podwieszono tylko w jednej części, a w drugiej opuszczono aż do gruntu. Dom przykryto kalenicowym dachem dwuspadowym, opartym na prostych szczytach. W średniowieczu mógł on być kryty łupkiem lub ceramiczną dachówką.
Wejście do domu znajdowało się na poziomie gruntu, pośrodku jednej lub dwóch ścian wzdłużnych, przypuszczalnie w portalach o ostrołucznych zamknięciach. Okna na parterze były niewielkich rozmiarów i prostej budowy. Miały czworoboczne, fazowane od zewnątrz i rozglifione do wnętrza, wykonane z piaskowca ościeża, typowe dla pomieszczeń gospodarczych. Na piętrze zastosowano bardziej dekoracyjne fazowane okna z trójlistnymi zamknięciami, utworzone z kamienia z Sutton. Były to zarówno okna jednodzielne, jak i dwudzielne, wszystkie rozglifione do wnętrza, ale bez bocznych kamiennych siedzisk. Jedno prostsze okno czworoboczne umieszczono w ścianie północnej przy ryzalicie komina. Okna na piętrze zamykane były drewnianymi okiennicami.
Parter domu w średniowieczu prawdopodobnie mieścił dwa pomieszczenia. Ewentualnie mogły one być rozdzielone centralnym korytarzowym przedsionkiem, zgodnie z popularnym w średniowieczu schematem. Północno – zachodnie pomieszczenie było ogrzewane kominkiem, zapewne pełniło więc rolę kuchni. Drugie pomieszczenie parteru mogło funkcjonować jako pomocnicza w stosunku do kuchni spiżarnia, ze względu na brak ogrzewania i słabe oświetlenie. Obie części przykryte były belkowym stropem płaskim. Na piętrze również znajdowały się dwa pomieszczenia. Każde z nich mieściło w krótszej ścianie szczytowej kominek, oba mogły więc pełnić funkcje mieszkalne.
Stan obecny
Dom zachował się do czasów współczesnych, choć został częściowo przebudowany. Przemurowana jest ściana południowo – wschodnia na poziomie piętra, kominy uległy zniszczeniu, a szczyty obniżeniu, przez co kalenica jest założona niżej i połacie dachu opadają łagodniej. Oryginalne otwory drzwiowe musiały zostać usunięte podczas budowy szerokich drzwi do stodoły, ale zachowało się wiele gotyckich okien. Zabytkowa budowla stoi dziś w odosobnieniu, przy mało uczęszczanej polnej drodze, w pobliżu gospodarstwa rolnego Ruperra Home Farm. Dom obecnie znany jest pod nazwą Nowego Dworu (ang. New Mansion).
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
The Royal Commission on Ancient and Historical Monuments of Wales, Glamorgan Medieval Non-defensive Secular Monuments, Portsmouth 1982.
Young T., Geophysical Survey at New Mansion, Ruperra, Caerphilly, [b.m.w.] 2019.