Rhuddlan – zamek

Historia

   Strategicznie położone Rhuddlan było już od XI wieku miejscem ścierania walijskich władców Gwynedd i normańskich earlów z przygranicznych marchii. Ci ostatni w 1086 roku z inicjatywy Roberta z Rhuddlan wznieśli na pobliskim wzgórzu Twthill, drewniano – ziemną warownię typu motte and bailey. Konflikt między Walijczykami a Anglo-Normanami trwał przez całe XI i XII stulecie, kończąc się ostatecznie wojną pomiędzy księciem Walii, Llywelynem ap Gruffuddem  a królem Anglii Edwardem I w 1277 roku. Edward najechał północną Walię, wzniósł nową warownię w Flint i ruszył w kierunku Rhuddlan, gdzie we wrześniu 1277 roku rozpoczął budowę zamku. Trzy miesiące później nowo założone miasto i warownia zostały oficjalnie przyznane angielskiej Koronie, po podpisaniu traktatu z Aberconwy między Llywelynem ap Gruffuddem i Edwardem I.
   Prace nad zamkiem rozpoczęły się pod nadzorem mistrza Bertrama z Gaskoni, ale wkrótce budowa została przekazana mistrzowi z Sabaudii, Jakubowi z St George, który kierował nią aż do zakończenia prac w 1282 roku. W trakcie drugiej wojny o niepodległość Walii, która wybuchła w 1282 roku, zamek mógł ucierpieć podczas serii najazdów, jednak nie został zdobyty. Rok później, po jej zakończeniu, podjęto wysiłki w celu poprawy obronności zamku poprzez zapewnienie mu możliwości dostarczania zaopatrzenia z morza. W tym celu rzeka Clwyd została uspławniona na odcinku ponad dwóch mil.
   W 1282 roku na zamku urodziła się Elżbieta, ósma córka Edwarda I, a dwa lata później podpisano na nim Statut z Rhuddlan. Przekazywał on wszystkie ziemie byłych walijskich książąt angielskiej Koronie i wprowadzał na walijskich ziemiach angielskie prawo powszechne. Edward mógł odtąd mianować urzędników królewskich, takich jak szeryfowie, konstablowie i bajlifowie, aby zbierać podatki i egzekwować angielskie prawo. Walijskie prawo praktykowane było odtąd jedynie na szczeblu lokalnym.

   W 1294 zamek został zaatakowany podczas walijskiego powstania Madoga ap Llywelyna, ale nie został zdobyty. Pozostał w rękach Anglików i był jednym z miejsc, w których król Ryszard II zatrzymał się w 1399 roku w drodze do Flint, gdzie został wzięty do niewoli przez rywala, Henryka IV, a następnie zmuszony do abdykacji. W 1400 roku zamek został ponownie zaatakowany przez powstańcze siły Owaina Glyndŵra. Tym razem miasto zostało poważnie zniszczone, lecz zamek ponownie przetrwał niezdobyty.
   Na przełomie XV i XVI stulecia stan warowni uległ pogorszeniu, w związku ze zmniejszeniem jego znaczenia strategicznego i administracyjnego. Ponownie obsadzony garnizonem został podczas angielskiej wojny domowej w XVII wieku. Władały nim oddziały rojalistów, wiernych królowi Karolowi I. Po bitwie pod Naseby, zwycięskie siły parlamentarne pod wodzą Thomasa Myttona obległy Rhuddlan w 1646 roku. Dwa lata później, na rozkaz Olivera Cromwella, zamek częściowo zburzono, aby zapobiec jego dalszemu użyciu militarnemu.

Architektura

   Rhuddlan usytuowano na wschodnim brzegu rzeki Clwyd. Zamek został wzniesiony jako koncentryczna, symetryczna budowla z głównym obwodem murów na planie rombu. Jego obronę stanowiły dwie narożne, cylindryczne wieże, po jednej od strony północnej i południowej. Posiadały one cztery kondygnacje i zwieńczone były podobnie jak mury obronne krenelażem. W narożnikach wschodnim i zachodnim wzniesiono bramy, z których każda składała się z dwóch potężnych, cylindrycznych baszt flankujących przejazd. Przy wieży północnej znajdowała się mała, boczna furta. Mury obronne zamku posiadały grubość dochodzącą do 3 metrów i zwieńczone były krenelażem. Każda kurtyna posiadała pośrodku wykusz, a po bokach, tuż przy wieżach, zgrubienia mieszczące latryny. Wewnętrzny dziedziniec zajmowany był przez zabudowę drewniano – szkieletową, która przylegała do wewnętrznych ścian murów obronnych. Znajdowała się w nich wielka sala (hall), kaplica, kuchnia i apartamenty królewskie.
   Podzamcze obwiedzione było zewnętrznym pierścieniem murów obronnych, przedłużonych w kierunku nadbrzeża rzeki Clwyd. Wzmacniało go 9 baszt otwartych od wewnętrznej strony oraz dwie wieże zamknięte umieszczone nad rzeką, po zachodniej stronie. Wjazd zapewniały dwie bramy: Miejska (Town Gate) po stronie północnej i Klasztorna (Friary Gate) po stronie południowej. Dodatkowa furta wodna znajdowała się po zachodniej stronie i wychodziła zapewne na drewniany nadbrzeżny pomost. Zewnętrzną strefę obrony zapewniała szeroka sucha fosa. Jej zachodnia część dochodziła do rzeki i formowała dok dla łodzi dowożących zaopatrzenie.

Stan obecny

   Zamek zachował się do czasów współczesnych w formie czytelnej trwałej ruiny. Przetrwała większość obwodu murów obronnych zamku głównego oraz praktycznie w całości dwubasztowa brama zachodnia i narożna wieża południowa. Wieża północna i brama wschodnia są niestety mocno zniszczone. Mało także zachowało się z zewnętrznego obwodu obwarowań, z którego obecnie najlepiej zachowanym elementem jest południowa wieża broniąca pierwotnie doku (Wieża Gillota). W pełnej okazałości podziwiać można także zamkową fosę. Zamek udostępniony jest do zwiedzania od 24 marca do 4 listopada w godzinach 10.00 – 17.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Lindsay E., The castles of Wales, London 1998.

Taylor A. J., The Welsh castles of Edward I, London 1986.
Strona internetowa castlesfortsbattles.co.uk, Rhuddlan Castle.
Strona internetowa wikipedia.org, Rhuddlan Castle.