Historia
Kościół św. Marii w Penmark wzniesiony został w XIII wieku. Po raz pierwszy wspominany był w 1254 roku w rejestrze podatkowym szacującym jego dochody na znaczną sumę 20 funtów rocznie. W XV lub XVI wieku do świątyni dobudowana została wieża i kruchta. W XIX wieku kościół przeszedł gruntowną wiktoriańską renowację w trakcie której, między innymi, wymieniono większość okien.
Architektura
Kościół zbudowany został w stylistyce przejściowej pomiędzy romanizmem a wczesnym gotykiem. Pierwotnie składał się z prostokątnej w planie nawy i nieco węższego, prostokątnego prezbiterium po stronie wschodniej. Od strony zachodniej pod koniec średniowiecza dobudowana została czworoboczna wieża. W tym samym okresie wejście do nawy od strony południowej osłonięte zostało późnośredniowieczną kruchtą. Mocno wydłużony budynek został zorientowany względem stron świata i ułożony równolegle do traktu przebiegającego przez wieś od południa oraz rzeki Kenson na północy. W bliskiej odległości od kościoła znajdował się także niewielki zamek.
Okna kościoła pierwotnie były nieduże, dość wąskie, zamknięte trójliśćmi, niektóre zgrupowane po dwa z małym krzyżowym, czy też czwórlistnym otworem pomiędzy głównymi prześwitami. Pod koniec średniowiecza część z nich zastąpiono dużo większymi oknami ostrołucznymi, wypełnionymi bogatymi maswerkami. Główne wejście umieszczono pośrodku ściany południowej nawy. W XIV wieku tamtejszy portal wymieniono na podwójnie fazowany, a nad nim umieszczono wnękę na figurę z trójlistnym zamknięciem flankowanym przez płaskorzeźbione sterczyny.
Wieża zachodnia uzyskała formę typową dla późnośredniowiecznych wiejskich kościołów parafialnych z terenów południowej części Walii. U podstawy ujęto ją cokołem z profilowanym gzymsem, zaś w koronie murów zwieńczono przedpiersiem osadzonym na wysuniętych z lica ścian wspornikach i dekoracyjnym krenelażem. Spiralna klatka schodowa w narożniku południowo – wschodnim nie została wysunięta do formy rylizatowej wieżyczki, wieży nie podparto też żadnymi przyporami. W przyziemiu od zachodu umieszczono profilowany portal z ostrołucznym zamknięciem, a nad nim duże ostrołuczne okno trójdzielne. Kondygnację dzwonną doświetlono z każdej strony dużo mniejszymi parami otworów z trójlistnymi zamknięciami.
Wewnątrz kościoła nawę od strony wieży otwarto bardzo wysoką ostrołuczną i profilowaną arkadą, bardziej typową dla wschodniej części Anglii niż Walii. Nawę od prezbiterium oddzielono arkadą tęczy o romańskich zdobieniach we wzory w jodełkę na archiwolcie oraz maski na zakończeniach fazowanych impostów, ale już z gotyckim ostrołucznym zamknięciem archiwolty. Od okresu późnego średniowiecza nawę od prezbiterium odgradzało także lektorium z balkonem, dostępnym schodami w północnej ścianie nawy. Schody te osadzono w specjalnie pogrubionej części muru, wysuniętego ku północy płytkim ryzalitem.
Stan obecny
Obecny kościół zachował mury obwodowe oraz elementy architektoniczne, zarówno późnoromańskie, wczesnogotyckie jak i późnogotyckie. Wyróżniają się zwłaszcza dwie arkady otwierające nawę od wschodu i zachodu, oryginalne dwudzielne okno w południowej ścianie nawy z XIII wieku oraz odnowione okna późnogotyckie. Efektem prac z XIX wieku są neogotyckie okna w prezbiterium. Wewnątrz nie ma już śladu po lektorium, lecz widoczne są schody w północnej ścianie nawy. Przetrwała także chrzcielnica z XIII wieku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.