Pembroke – zamek

Historia

    Miejsce na którym wzniesiono zamek Pembroke było już ufortyfikowane w epoce żelaza, a następnie użytkowane w czasach rzymskich i we wczesnym okresie średniowiecza. Gdy w 1093 roku walijski król Rhys został zabity w przygranicznej potyczce, normański baron Roger de Montgomery skorzystał z okazji, by zająć południowo – zachodnią Walię. Po podboju zbudował on zamki w Cardigan i Pembroke, z których ten ostatni był drewnianą warownią wzniesioną z wykorzystaniem wałów ziemnych wcześniejszego fortu z epoki żelaza.
    Z powodu wewnętrznych konfliktów w Anglii, w 1102 roku zamek Pembroke został zajęty przez króla Henryka I, który założył u jego podnóża miasto. Zamek pozostał własnością królewską do 1138 roku, kiedy król Stefan stworzył hrabstwo (earldom) i przyznał je członkowi swej świty, Gilbertowi de Clare. Jego syn i następca, w 1169 roku wykorzystał Pembroke jako bazę do rozpoczęcia inwazji na Irlandię. Ta przeprowadzona bez pozwolenia akcja wywołała gniew Henryka II, który osobiście interweniował w Irlandii i skonfiskował Pembroke, które zostało na krótko podarowane księciu (późniejszemu królowi) Janowi. W sierpniu 1189 roku król Ryszard zaaranżował małżeństwo Izabeli, wnuczki de Clare, z Williamem Marshalem, który otrzymał zarówno zamek, jak i tytuł earla Pembroke. To on rozpoczął budowę kamiennego zamku, wznosząc między innymi potężny donżon. Po Williamie Marshalu zamek dziedziczył każdy z jego pięciu synów, z których trzeci syn, Gilbert Marshal, był odpowiedzialny za powiększenie i wzmocnienie zamku między 1234 a 1241 rokiem. Ostatecznie wszyscy synowie Marshala zmarli bezdzietnie, a w 1247 roku zamek odziedziczył William de Valence, przyrodni brat Henryka III, który został hrabią Pembroke poprzez małżeństwo z Joan, wnuczką Williama Marshalla. Rodzina Valence posiadała Pembroke przez kolejne siedemdziesiąt lat.

    Podczas dwóch wojen o walijską niepodległość w drugiej połowie XIII wieku zamek stał się bazą de Valence do walki z książętami walijskimi. Jednak gdy pod koniec stulecia Walia była już spacyfikowana, znaczenie wojskowe zamku wyraźnie zmalało. Po śmierci syna Williama de Valence, Aymera de Valence, drugiego earla Pembroke, zamek przeszedł poprzez małżeństwo na rodzinę Hastings, która posiadała go do 1389 roku, do momentu bezdzietnej śmierci Jana Hastings. Pembroke znów przeszedł w ręce królewskie, tym razem Ryszarda II.
   
Na początku XV wieku Owain Glyndŵr rozpoczął wielkie powstanie Walijczyków. Pembroke uniknęło najazdu ponieważ ówczesny zarządca zamku, Francis а Court, wypłacił Glyndŵrowi daninę w złocie, a rebelia została po paru latach zdławiona. W 1452 roku zamek i hrabiostwo zostały przekazane Jasperowi Tudorowi, przyrodniemu bratu króla Henryka VI. Tudor sprowadził do Pembroke swoją owdowiałą szwagierkę, Margaret Beaufort, która w 1457 roku urodziła swoje jedyne dziecko, mające w przyszłości zostać królem Anglii Henrykiem VII.
    Pozostała część XV wieku oraz XVI stulecie upłynęły dla Pembroke w spokoju. Wpływ na to miały zapewne rządy nowej dynastii Tudorów, która jako pochodzenia walijskiego, wpływała na załagodzenie wrogości dwóch narodów. Zmianę przyniosła dopiero angielska wojna domowa w XVII wieku. Mimo że większość południowej Walii stanęła po stronie króla, Pembroke opowiedziało się po stronie Parlamentu. Zostało oblężone przez wojska rojalistów, lecz zostało uratowane przez odsiecz z pobliskiego Milford Haven. Następnie siły parlamentarne zajęły się zdobyciem rojalistycznych zamków w Tenby, Haverfordwest i Carew. W 1648 roku, gdy wojna dobiegła końca, przywódcy Pembroke zmienili stronę i nieroztropnie wzniecili powstanie rojalistów. W reakcji Oliver Cromwell zdobył zamek po siedmiotygodniowym oblężeniu. Jego trzech przywódców zostało uznanych winnymi zdrady, a Cromwell nakazał zniszczenie zamku. Został on opuszczony i pozwolono mu popaść w ruinę. Dopiero w 1880 roku podjęto pierwszy trzyletni projekt renowacji, a następnie w 1928 roku generał Ivor Philipps nabył zamek i rozpoczął jego generalną renowację.

Architektura

    Pierwsze obwarowania zostały wzniesione na skalistym cyplu przy  ujściu rzeki Cleddau do jeziora Młyńskiego. Były to drewniano – ziemne fortyfikacje składające się z palisady lub częstokołu i ziemnego wału, przecinające półkolem skraj wzniesienia.
    Na początku XIII wieku, za rządów Williama Marshala, zaczęto wznosić na szerszą skalę elementy murowane zamku. Przede wszystkich wybudowano wówczas potężny cylindryczny donżon, jeden z najstarszych i najwspanialszych jakie powstały na terenie Brytanii. Inspiracją dla niego były zapewne podobne budowle na terenie Francji, z którymi mógł zetknąć się William w trakcie walk na kontynencie. Postawiono go na najwyższym punkcie wzniesienia z którego, mając prawie 23 metry wysokości, dominował nad całym otoczeniem. Jego średnica wynosiła 15 metrów, a grubość murów u podstawy 6 metrów. Pierwotnie posiadał pięć kondygnacji i wejście po drewnianych schodach na wysokości pierwszego piętra. Komunikację z poziomem przyziemia i wyższymi piętrami zapewniały spiralne schody umieszczone w grubości muru. Pierwsze trzy piętra ogrzewane były kominkami, drugie i trzecie oświetlane było wczesnogotyckimi biforiami. Z poziomu drugiej kondygnacji można było się przedostać małym mostem na przylegający ganek muru obronnego. Było to połączenie drewniane, które można było w każdej chwili usunąć, by uniemożliwić wrogom zdobycie donżonu. Ostatnie piętro wieży wieńczyła unikalna kopuła z zamontowaną na niej wieżyczką obserwacyjną oraz aż dwa obwody przedpiersia z krenelażem. Widoczne w murze otwory wskazują iż szczyt donżonu posiadał także hurdycje.

    Mur obronny XIII-wiecznej warowni, czyli późniejszego zamku górnego zamykał wewnętrzny dziedziniec o planie zbliżonym do trójkąta. Wjazd do niego prowadził od strony południowej, poprzez podkowiastą wieżę bramną. Przejazd bramny umieszczony był w jej zachodnim boku i nie posiadał brony. Po wejściu skręcało się ostro w lewo, gdzie znajdowały się kolejne wrota  prowadzące na górny dziedziniec.
     Mur obronny zamku górnego wzmocniony był ponadto od połowy XIII wieku Wieżą Lochów (Dungeon Tower), zwaną także Więzienną, po stronie południowo – wschodniej oraz podkowiastą Wieżą Północną i położoną obok niej niewielką czworoboczną wieżą. Jako, iż była to strona najlepiej zabezpieczona przez warunki naturalne (wysoka skarpa, akwen wodny) wieże od strony północnej nie musiały mieć pokaźnych rozmiarów. Do Wieży Więziennej pod koniec XIII wieku przestawiono czworoboczny blok latrynowy.
    Zabudowę mieszkalno – gospodarczą zamku górnego umieszczono w jego północno – wschodnim narożniku. Początkowo był to prostokątny w planie budynek (Norman Hall) z lat 1150-1170. Uchodzi on za najstarszą murowaną budowlę na zamku, powstałą jeszcze w czasach, gdy obwarowania był drewniano-ziemne. W drugiej połowie XIII wieku, w czasach Williama de Valence, dobudowano do jego południowej ściany mały budynek z komnatą prywatną (solar), a po stronie północnej dwupiętrowy i zwieńczony krenelażem budynek wielkiej sali (great hall). Na jego parterze znajdowała się kuchnia, a na piętrze wielka sala. Było to miejsce wydawania uczt i przyjmowania gości, najbardziej reprezentacyjne pomieszczenie na zamku. W północno – wschodnim narożniku znajdowała się także brama wodna usytuowana w jaskini znanej jako Wogan, leżącej pod budynkiem wielkiej sali. Użytkowana już w czasach prehistorycznych, jaskinia po przejęciu przez Normanów, została wzmocniona murem z otworami strzelczymi i służyła za magazyn żywności, napojów i łodzi. Pod koniec XIII wieku po zachodniej stronie budynku wielkiej sali wzniesiono, prostopadle do niego ułożony, budynek sądu (chancery). Tam rozwiązywano wszystkie kwestie administracyjne i prawne związane z hrabstwem Pembroke. Około 1480 roku prywatna komnata (solar) uzyskała późnogotycki wykusz (oriel window) od strony dziedzińca.
    W zachodniej części dziedzińca znajdował się prostokątny budynek zachodniej sali (Western Hall), który przystawiono do wewnętrznej ściany muru zamku górnego. Obok niego prawdopodobnie mieścił się niezachowany budynek kaplicy.

    Zamek dolny rozciągał się po południowo – wschodniej stronie zamku górnego i obejmował niższą część skalistego cypla. Wjazd znajdował się w południowo – wschodnim, trójkondygnacyjnym  budynku bramnym. Miał on nietypową formę, ponieważ zachodnia część była wieżą w kształcie litery D, a wschodnia część jedynie prostym, czworobocznym blokiem. Od strony zewnętrznej dodatkową ochronę zapewniał półokrągły barbakan. Stronę wewnętrzną wieńczyły dwie cylindryczne wieżyczki komunikacyjne. Przejazd bramny, podobnie jak inne współczesne mu, był broniony przez brony, wrota, otwory strzelcze i machikuły, a po bokach posiadał pomieszczenia dla straży. Powyżej znajdowały się po trzy komnaty na każdym poziomie, zapewniając kwatery mieszkalne.
    Na wschód od bramy mur kurtynowy wzmacniała Wieża Barbakanowa (Barbican Tower), a następnie cylindryczna Wieża Północnej Bramy (Northgate Tower). Z nią od strony wschodniej łączyły się obwarowania miejskie. Północnego odcinka zamku dolnego od wczesnego XIV wieku broniła Wieża Młyńska (Mill’s Bastion) i Wieża Świętej Anny (St. Anne’s Bastion). Wieża Młyńska miała postać czworobocznej konstrukcji z półokrągłym, wyższym ryzalitem. Odcinka na zachód od bramy bronił mur wzmocniony trzema wieżami.  Była to w kolejności cylindryczna Wieża Henryka VII, cylindryczna, narożna Wieża Zachodniej Bramy (Westgate Tower) oraz wzniesiona w pobliżu zamku górnego, Wieża Monkton. Od Wieży Zachodniej Bramy odbiegały w kierunku południowym miejskie mury obronne. Wieża Monkton oraz Wieża Świętej Anny zapewniały obronę znajdujących się obok nich bocznych furt.  Zabudowę zamku dolnego stanowiły głównie drewniane budynki gospodarcze.

Stan obecny

    Zamek w Pembroke jest obecnie jedną z najlepiej zachowanych warowni na terenie Walii. Przetrwał i został odrestaurowany pełen obwód murów obronnych wraz z wieżami zarówno zamku górnego jak i dolnego. Szczególne zainteresowanie budzić musi jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych donżonów na terenie Wielkiej Brytanii. Z elementów które nie przetrwały do czasów współczesnych, najbardziej rzuca się w oczy brak podkowiastej wieży bramnej i przylegającego do niej fragmentu muru zamku górnego. Zamek otwarty jest dla zwiedzających przez cały rok, od 1 kwietnia do 30 września w godzinach 9:30 do 18:00 w marcu i październiku od godziny 10.00 do 17.00, w soboty od godziny 10.00 do 16.00.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego