Historia
Kościół parafialny w Oystermouth po raz pierwszy wspomniany został w źródłach pisanych w 1141 roku, kiedy Maurycy de Londres nadał jego dochody benedyktyńskiemu klasztorowi w Ewenny. Prawdopodobnie został zbudowany na ruinach rzymskiego budynku i późniejszego wczesnośredniowiecznego kościoła sprzed IX wieku, wspomnianego przez walijskiego mnicha Nenniusza, autora Historia Brittonum. W XIII lub XIV wieku został powiększony o wieżę, a w XV wieku, wraz ze zmieniającą się stylistyką, poddawany był pomniejszym pracom modernizacyjnym. Od 1367 do 1540 roku prawo patronatu pełnił nad nim szpital św. Dawida w Swansea. Następnie przeszło ono w ręce prywatne. W XIX wieku z powodu zwiększenia się populacji szybko rozwijającego miasta oraz złego stanu technicznego świątyni, kościół odnowiono oraz rozbudowano o nową północną nawę. W 1915 roku wiktoriańska dobudówka została rozebrana, by zrobić miejsce dla jeszcze większej nawy i prezbiterium. Prace te zostały zakończone do 1937 roku.
Architektura
Średniowieczny kościół zbudowany został na zboczu opadającym ku wybrzeżu morskiemu na północnym – wschodzie. Od południa ograniczony był wzgórzem o stromych stokach, a od północnego – zachodu kolejnym, nieco dalej położonym wzniesieniem, na którym w XII wieku wybudowano zamek. U schyłku średniowiecza kościół składał się z obszernej nawy na planie prostokąta, czworobocznego, nieco węższego i niższego prezbiterium po stronie wschodniej, kruchty północnej przy nawie i wieży po stronie zachodniej. Od południa przy wschodnim krańcu nawy znajdować się mógł ryzalit, mieszczący schody na piętro lektorium.
Pierwotne wejście do kościoła znajdowało się w południowym murze nawy, ale zapewne jeszcze w okresie średniowiecza częściej wykorzystywany zaczął być portal północny, poprzedzony prostą kruchtą. Oświetlające wnętrze okna z XII/XIII wieku były wąskie, dość wysokie, rozglifione do wnętrza i zamknięte lancetowato lub półkoliście. W XIV i XV wieku zaczęto wprowadzać większe otwory ostrołuczne, zamknięte trójliśćmi lub wypełnione kamiennymi maswerkami, a także dwudzielne i trójdzielne okna osadzone w czworobocznych ościeżach. Wciąż jednak wyróżniała się elewacja wschodnia z XIII-wieczną triadą piramidalnie rozmieszczonych bardzo wąskich i rozglifionych do wnętrza otworów lancetowatych.
Wieża zwieńczona została w typowy dla południowej części Walii sposób, mianowicie przedpiersiem osadzonym na wysuniętych z lica ścian wspornikach i krenelażem. Podstawa wieży ujęta została masywnym cokołem o pochyłych elewacjach, zakończonym profilowanym gzymsem, od zachodu obejmującym archiwoltę portalu wejściowego. Kolejny gzyms kordonowy oddzielił górne dwie kondygnacje wieży od partii dolnej. Od południowej strony umieszczono płytki ryzalit, mieszczący doświetlaną pięcioma szczelinowymi otworami klatkę schodową. Nie uzyskał on formy wieżyczki, nie sięgnął bowiem wysokości przedpiersia głównej części wieży.
Stan obecny
Na skutek XX-wiecznych prac budowlanych, średniowieczny kościół jest dziś nawą południową i kaplicą (dawne prezbiterium) współczesnej świątyni, przytłaczającej bryłą zabytkową część budowli. Pierwotne południowe wejście do kościoła jest obecnie zamurowane. Obok niego zachowało się wąskie ostrołukowe okno z XIII lub XIV wieku, a dalej trójdzielne okno w prostokątnym obramowaniu z XVI stulecia. Prezbiterium we wschodniej ścianie posiada trzy ostrołukowe wąskie okna, oryginalnie pochodzące z XIII wieku, lecz odnowione w XIX stuleciu. We wnętrzu odnaleźć można chrzcielnicę z XIII stulecia oraz fragment mozaiki pochodzącej z rzymskiego domu, na miejscu którego zbudowano kościół.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Gregor G., Toft L., The churches and chapels of Gower, Swansea 2007.
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.