Historia
Kościół w Old St Mellons został wzniesiony przed 1254 rokiem, kiedy to po raz pierwszy został odnotowany w źródłach pisanych. Być może zbudowali go Anglo-Normanowie po podboju południowej części Walii, którzy nadaliby mu wezwanie św. Melloniusa, biskupa Rouen z początku IV wieku, rzekomo urodzonego w tamtym regionie. Pierwotny kościół został w XIV wieku znacznie przebudowany i powiększony (kruchta, kaplica południowa, podwyższona wieża). Kolejne prace budowlane, wprowadzające późnogotycki detal architektoniczny, prowadzone były u schyłku średniowiecza. Wiktoriańskie remonty z lat 1858-1859 i 1868-1869, przeprowadzone między innymi przez znanego architekta George’a Gilberta Scotta, nie naruszyły średniowiecznej, zabytkowej formy kościoła.
Architektura
Kościół św. Mellona zbudowany został na kulminacji rozległego i wysokiego wzgórza. W okresie późnego średniowiecza uzyskał bardzo skomplikowany i rozbudowany układ przestrzenny, jak na wiejskie kościoły parafialne. Składał się z prostokątnej w planie, mocno wydłużonej nawy, także prostokątnego, lecz niższego i bardzo krótkiego prezbiterium, czworobocznej wieży umieszczonej pośrodku południowej elewacji nawy głównej oraz nawy południowej, czy też kaplicy, położonej na wschód od wieży i sięgającej około połowy długości prezbiterium. Po północnej stronie prezbiterium dobudowana została kolejna kaplica, a do południowej ściany nawy głównej duża kruchta.
Wieża spośród wszystkich części kościoła została usytuowana najbardziej nietypowo. Być może wzniesiono ją tuż nad południowymi zboczami, ze względu na chęć uzyskania dominującej pozycji nad przybrzeżną niziną i wodami Kanału Bristolskiego. Nie została podparta przyporami lub przewiązana murem z nawą, ani tym bardziej z południową kaplicą, która jako późniejsza została dostosowana do kształtu starszej części. Podstawę wieży wzmocniono wydatnym cokołem o pochyłych elewacjach. Mniej więcej w połowie wysokości elewacje rozdzielono gzymsem, natomiast kolejny gzyms poprowadzono pod blankowanym przedpiersiem wieńczącym koronę murów.
Oświetlenie kościoła w XIV wieku zapewniały ostrołuczne okna z wielodzielnymi maswerkami wykorzystującymi motywy trójliści i oślich grzbietów. Pośród nich wielkością wyróżniały się trójdzielne okna we wschodniej ścianie prezbiterium i w zachodniej ścianie nawy, powyżej dwóch lasek udekorowane czterolistnymi maswerkami tworzącymi siatkowy wzór. W XV wieku wprowadzono bardzo duże okna utworzone w stylistyce angielskiego gotyku wertykalnego, wstawione w nawę od północy i południa oraz w południowy mur przywieżowej kaplicy. Uzyskały one trójdzielny maswerk, mocno obniżone ostrołuki archiwolt i dopasowane do nich kształtem okapniki, osadzone na drobnych czworobocznych konsolkach.
We wnętrzu kościoła nawę od prezbiterium oddzielono ostrołuczną arkadą tęczy. Jej archiwoltę oprofilowano dwoma podwójnymi falami oddzielonymi uskokiem i osadzono na krótkich profilowanych impostach. Z arkadą tęczy połączono w prezbiterium późniejszą arkadę kaplicy południowej, która na nawę otwarta została dwoma kolejnymi profilowanymi arkadami. Wnętrza poszczególnych części kościoła przykryte były w średniowieczu drewnianymi kolebkami lub były otwarte na więźbę dachową.
Stan obecny
Większość zachowanych do dnia dzisiejszego elementów kościoła została wzniesiona w stylu angielskiego gotyku dekoracyjnego i wertykalnego. Nieliczne przekształcenia nowożytne mocniej dotknęły jedynie okna kaplicy północnej (możliwe że w całości dobudówka ta powstała w XVII wieku). Ponadto odnowione zostały ościeża okienne kaplicy południowej. Wewnątrz zachowała się XV-wieczna chrzcielnica z podstawą prawdopodobnie pochodzącą z XIII wieku oraz późnośredniowieczne siedziska w nawie. W kaplicy południowej wyróżnia się wnęka na figurę w ścianie wschodniej, niestety pozbawiona już ozdobnego baldachimu, ze względu na podwyższenie sąsiedniego okna.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.