Newport – zamek

Historia

   Zamek został zbudowany przez Roberta lub jego syna Williama, z rodu FitzMartin, pod koniec XI wieku. Byli to Normanowie osiedleni w Somerset i Devon, którzy chcąc poszerzyć swoje posiadłości, uczestniczyli w podboju południowo – zachodniej Walii. Po bitwie pod Crug Mawr w 1136 roku, w trakcie której Walijczycy pokonali najeźdźców, rodzina FitzMartin utraciła znaczne terytoria, w tym swój zamek Nevern. Przenieśli się oni wtedy do Newport, gdzie bliskość morza, umożliwiała dostarczanie zaopatrzenia z Anglii. Zamek ten wkrótce stał się ich główną warownią w regionie i został przebudowany na murowany w XIII wieku.
  
W 1215 roku Newport zostało zdobyte przez Llywelyna Wielkiego (Iorwetha), a w 1257 roku przez Llywelyna Ostatniego, lecz za każdym razem było odzyskiwane. W 1326 roku zamek został przekazany na drodze małżeńskich koligacji lordowi Audleyowi, który go znacznie przebudował. Na początku XV wieku został poważnie uszkodzony podczas walijskiego powstania Owaina Glyndŵra. W 1497 roku tymczasowo przeszedł na własność Korony, gdy ówczesny lord Audley, James, został stracony za zdradę stanu. Wszystkie jego ziemie zostały skonfiskowane, lecz zwrócono je w 1534 roku synowi Jamesa Audleya.
   W 1543 roku zamek sprzedany został Williamowi Owenowi z Henllys. Według ówczesnych opisów był on wówczas jeszcze silną i zadbaną budowlą. W kolejnych latach musiał podupaść, gdyż na rycinach z pierwszej połowy XVII wieku większość z jego zabudowań znajdowała się już w ruinie. W 1859 roku na miejscu zamku została zbudowana prywatna rezydencja, z powodu której niestety zburzono jedną z baszt bramnych.

Architektura

   Zamek został wzniesiony na wzgórzu o z grubsza kolistej partii szczytowej. Otrzymał w planie kształt czworoboku z pojedynczym murem obronnym otoczonym fosą. Brama znajdowała się po stronie północnej i składała się z budynku z dwoma podkowiastymi basztami flankującymi środkowy przejazd. Co ciekawe baszty bramne nie posiadały identycznych wymiarów, zachodnia była nieco większa (o szerokości około 6,5 metra). Topografia terenu przed bramą wskazuje iż mogła być poprzedzona rodzajem przedbramia lub barbakanu. Stosunkowo wrażliwa południowo – wschodnia strona zamku, chroniona była przez tzw. Wielką Wieżę w kształcie litery “D” o czworobocznej podstawie szerokości około 12 metrów. Jej przyziemie z trzema otworami strzeleckimi i przejściem do latryny dostępne było bezpośrednio z dziedzińca. Dodatkowo obok mieściło się wejście do spiralnej klatki schodowej wiodącej na górne kondygnacje i na chodnik w koronie kurtyny muru. Wieża sąsiadowała z pomieszczeniem uznawanym niekiedy za kaplicę i  z podziemnym pomieszczeniem ze sklepieniem podtrzymywanym przez pojedynczy filar. Ponadto obwód murów wzmocniony był jeszcze dwoma wieżami narożnymi: północno – zachodnią i południowo – zachodnią.

Stan obecny

   Pozostałości zamku składają się obecnie z fragmentu muru obronnego i reliktów czterech wież, z których jedna stanowi część nowożytnej, prywatnej rezydencji. Średniowieczną pozostałością jest także czworoboczny obwód ziemny otoczony fosą, której część została użyta jako staw rybny. Zamek jest dziś własnością prywatną, lecz podobno trwają prace konserwatorskie, po których część zabytku zostanie udostępniona do zwiedzania.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The castles of South-West Wales, Malvern 1996.

Strona internetowa castlesfortsbattles.co.uk, Newport castle.
Strona internetowa coflein.gov.uk, Newport castle, Pembrokeshire.