Newhouse – wieża mieszkalna

Historia

   Dwór z wieżą mieszkalną o nazwie Newhouse lub Castell Coch zbudowany został pod koniec XIII lub na początku XIV wieku. Nie wiadomo kto był inicjatorem budowy. Gdy w 1326 roku Newhouse pojawiło się w źródłach pisanych było własnością biskupstwa St Davids. Dwór z pewnością był użytkowany w XV wieku, gdyż w układzie wnętrza wieży mieszkalnej dokonano wówczas pewnych zmian. Nie wiadomo kiedy budowla została porzucona.

Architektura

   Newhouse usytuowano na południe od koryta strumienia, wpadającego na północnym – zachodzie do rzeki Eastern Cleddau. Wieżę, a właściwie podłużny budynek wzniesiono na planie zbliżonym do prostokąta o wymiarach 23 x 10,4 metra, z murami grubości 1,6 metra. Pierwotnie otaczała go fosa, być może starsza od murowanej budowli.
   Najniższa kondygnacja budynku doświetlana była od północy trzema rozglifionymi do wnętrza otworami strzeleckimi. W krótszych ścianach wschodniej i zachodniej przebito po jednym podobnym otworze, natomiast w ścianie południowej umieszczono pośrodku portal wejściowy flankowany dwoma kolejnymi otworami. Wejście zamykane było drzwiami z możliwością ich zablokowania dwoma ryglami, osadzanymi z dwóch stron w otworach w grubości muru. Przyziemie budynku przykryte było drewnianym stropem z belkami osadzanymi w gniazdach w murze. Prawdopodobnie wzorem innych tego typu budowli pełniło funkcje gospodarcze (rolę mieszkalną dyskwalifikowało bardzo słabe oświetlenie i brak ogrzewania).
   Komunikację z górną kondygnacją zapewniała wąska klatka schodowa w grubości narożnika południowo – zachodniego, lecz główne wejście na piętro znajdowało się w zachodniej części ściany południowej, gdzie zapewne pierwotnie prowadziły zewnętrzne, drewniane schody. Nie wiadomo czy pierwotnie piętro dzielone było drewnianymi ściankami działowymi na mniejsze komnaty, dopiero w XV wieku wschodnią część budynku, także na poziomie przyziemia, odgrodzono solidnym murem. W jego grubości na samym dole utworzono wnękę i kominek, a na piętrze parę kominków. Co ciekawe w poprzecznym murze nie utworzono żadnego przejścia, a wszystkie kominki znalazły się po stronie zachodniej, co wskazywałoby, iż mniejszą część wschodnią budynku wykluczono z użytkowania mieszkalnego. W jakiś czas później drewnianym stropem wydzielono w niej dodatkowe piętro, przykryte wysokim dwuspadowym dachem.
   Początkowo górne, główne piętro budynku najpewniej ogrzewane było otwartym paleniskiem, z którego dym ulatywał przez lufcik w dachu. Oświetlenie piętra zapewniały wysokie lecz wąskie okna, charakterystyczne dla XIV stulecia. Jego zachodnią część zapewne wypełniała reprezentacyjna aula, oświetlana po jednym oknie od północy i południa i zachodu.

Stan obecny

   Wieża w Newhouse  jest dziś porzuconą ruinę, leżącą z dala od drogi, w niewielkim lesie. Jej mury obwodowe zachowały się w dużej części, za wyjątkiem częściowo zawalonej ściany wschodniej i ubytków w miejscach gdzie znajdowały się okna i portale wejściowe. Wstęp na teren zabytku jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The castles of South-West Wales, Malvern 1996.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Castell Coch A Grade II Listed Building in Martletwy, Pembrokeshire.