Morlais – zamek

Historia

   Zamek Morlais został wzniesiony przez Gilberta de Clare około 1288 roku na najbardziej na północ wysuniętych granicach swojego władztwa Glamorgan, w celu rozszerzenie wpływów rodu de Clare na terytorium jego sąsiada, Humphreya de Bohuna, hrabiego Hereford. Nazwa zamku wywodziła się od pobliskiej rzeki, która w języku celtyckim oznaczała mawr (wielki) i glais (potok). Budowa Morlais natychmiast doprowadziła do napięć z Humphreyem de Bohunem. Spór zakończył się w 1291 roku potyczką znaną jako bitwa pod Maes Vaynor. Po tym wydarzeniu interweniował król Edward I, aby rozwiązać ten lokalny, ale potencjalnie destabilizujący kraj konflikt. Zarówno Gilbert, jak i Humphrey zostali ukarani grzywną i spędzili krótki okres w więzieniu w Tower of London. Gilbert został ukarany większą grzywną, wynoszącą 10 000 marek, ze względu na budowę zamku w Morlais. Interwencja króla spowodowała zatrzymanie prac nad zamkiem i nie jest pewne, czy kiedykolwiek zostały one wznowione. Z pewnością jednak warownia pozostała w użyciu, ponieważ została zdobyta przez Walijczyków podczas rewolty Madoga ap Llywelyna w 1294 roku. Po zdławieniu buntu zamek powrócił w ręce rodu de Clare, jednak śmierć Gilbert de Clare w 1295 roku spowodowała opuszczenie Morlais i popadnięcie zamku w ruinę.

Architektura

   Zamek zajmował szczyt wapiennego wzgórza z widokiem na rzekę Taf Fechan. Miejsce to było obronnym grodem w epoce żelaza, a wcześniejsze ziemne fortyfikacje zostały wzmocnione i włączone do nowego zamku, nadając mu niezwykłą konfigurację. Obwarowaniom nadano w planie kształt pięciokąta, który od strony północnej został przedzielony wewnętrznym murem w celu wydzielenia zamku górnego. Miał on układ trójkątny o bokach długości około 45 metrów i był zdominowany przez dużą okrągłą wieżę po stronie północnej. Jej średnica wynosiła 17 metrów. Południową stronę zamku górnego strzegła wieża podkowiasta, umieszczona pośrodku wewnętrznej kurtyny muru. Pomiędzy nimi umieszczono czworoboczny budynek.
  
Dość nietypowo także zamek dolny posiadał wielką cylindryczną wieżę, prawdopodobnie w typie donżonu, po stronie południowo – wschodniej. Posiadała ona ostrołukowy portal wejściowy i sklepione przyziemie podtrzymywane przez pojedynczy, masywny filar. Oprócz niej zamek dolny wzmacniało pięć kolejnych cylindrycznych wież, z których jedna była wysunięta daleko przed obwód murów obronnych w kierunku południowym, w celu flankowania przejazdu bramnego. Na dziedzińcu zamku dolnego, przy wewnętrznych ścianach murów obronnych wzniesiono zabudowę gospodarczą, oraz być może budynek wielkiej sali (great hall). Wyróżniał się zwłaszcza przeszło 20 metrowy budynek o grubych ścianach po stronie wschodniej. Pośrodku dziedzińca umieszczono wielki zbiornik na wodę deszczową. Od strony północnej, południowej i wschodniej zamek otaczała szeroka sucha fosa wykuta w skale.

Stan obecny

   Zamek nie zachował się do czasów współczesnych. Jego układ najlepiej widoczny jest z lotu ptaka, na ziemi widoczne są jedynie pozostałości suchej fosy, zbiornika na wodę na dziedzińcu przedzamcza oraz nikłe fragmenty murów. Najciekawszym elementem jest przetrwałe pomieszczenie cylindrycznego donżonu z zachowanym centralnym filarem, sklepieniami i ostrołukowym portalem wejściowym. Wstęp na teren zamku jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Strona internetowa castlesfortsbattles.co.uk, Morlais castle.