Montgomery – kościół św Mikołaja

Historia

   Kościół św. Mikołaja zaczęto budować około 1223 roku, najpewniej wraz z pobliskim zamkiem, ufundowanym z inicjatywy króla angielskiego Henryka III, po wydarciu okolicznych ziem z rąk Llywelyna ap Iorwertha. Wpierw wzniesiona została nawa, następnie, ale jeszcze w XIII wieku, kościół powiększono o boczne kaplice (umieszczone na kształt transeptu) i wyodrębnione prezbiterium. W XV i XVI wieku kościół przekształcono w stylistyce późnogotyckiej, prawdopodobnie dobudowano wówczas wieżę, wymieniono także wyposażenie, częściowo sprowadzone z rozwiązanego w 1539 roku opactwa Chirbury (lektoria).
   Nowożytne przekształcenia rozpoczęto na dużą skalę w 1816 roku, gdy rozebrano średniowieczną wieżę a na jej miejsce wzniesiono nową. Pomiędzy 1840 a 1850 dostawiono zakrystię, zaś w latach 1863-1868 wymieniono poszycie dachowe nad prezbiterium i dobudowano kruchtę południową. Następnie w okresie 1877-1878 wymieniono wyposażenie i utworzono północną arkadę w transepcie.

Architektura

   Kościół św. Mikołaja usytuowano w południowo – wschodniej części miasta, blisko ale nie bezpośrednio przy miejskich murach obronnych, na niewysokim wzniesieniu nad którym górowało wzgórze zamkowe po stronie północno – zachodniej. U schyłku średniowiecza kościół posiadał w planie kształt krzyża łacińskiego, złożonego z jednonawowego korpusu, transeptu oraz położonego na wschodzie prostokątnego w planie ale krótkiego prezbiterium, o tej samej szerokości co nawa (łącznie nawa i prezbiterium otrzymały wymiary około 23,5 x 7,9 metra). Unikalności układowi kościoła nadawała czworoboczna wieża, usytuowana po stronie północnej, na przedłużeniu transeptu. Pierwotnie była ona wzmocniona wysokimi przyporami od północy i zwieńczona blankowanym przedpiersiem.
   W pierwszej połowie XIII wieku korpus kościoła oświetlały nieduże, rozglifione do wnętrza lancetowate okna, natomiast wejście prowadziło do nawy od południa poprzez ostrołuczny portal utworzony z czerwonego piaskowca (co wyraźnie odróżniało go od murów, wzniesionych z szarych nieobrobionych kamieni). Podobny portal funkcjonował także po przeciwnej stronie, w ścianie północnej, a wysokie i wąskie okna lancetowate umieszczono także w dobudowanym później transepcie, który w zachodniej ścianie północnego ramienia zaopatrzono w portal wejściowy.
   Na przełomie XV i XVI wieku w południowy kąt między prezbiterium a transeptem wbudowano płytki ryzalit, mający na celu pogrubienie muru i osadzenie w nim spiralnej klatki schodowej. Wiodła ona na balkon, czy też górną galerię lektorium, oddzielającego część prezbiterialną od reszty kościoła. Była to modyfikacja bardzo często spotykana w walijskich kościołach farnych, gdzie lektoria u schyłku średniowiecza była bardzo popularnym elementem wyposażenia.

Stan obecny

   Kościół pomimo drastycznych niekiedy przekształceń jakie przeszedł w XIX wieku (całkowita przebudowa wieży wraz z dużą częścią północnego ramienia transeptu, dostawienie zakrystii i kruchty, wymiana części okien), uznawany jest dziś za bardzo cenny zabytek, oznaczony najwyższą kategorią w trójstopniowej klasyfikacji walijskich zabytków architektury. Zawdzięcza to zachowanej późnośredniowiecznej więźbie dachowej nawy, dwóm przegrodom przeniesionym z opactwa Chirbury, licznym nagrobkom z XV i XVI wieku, czy wspaniałemu maswerkowi okazałego okna wschodniego prezbiterium. Ponadto oryginalne okna z XIII wieku przetrwały w nawie, południowym ramieniu i bocznych ścianach ramienia północnego transeptu, zaś pierwotny portal widoczny jest w południowej ścianie nawy, zachodniej ścianie transeptu (częściowo przysłonięty jest dziś nowożytna przyporą) i północnej ścianie nawy (obecnie zamurowany). Wewnątrz oprócz więźby dachowej oryginalna, XIII-wieczna arkada widoczna jest w południowym ramieniu transeptu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Parish Church of Saint Nicholas A Grade I Listed Building in Montgomery, Powys.