Monkton – dom Old Hall

Historia

   Usytuowany w pobliżu klasztoru benedyktyńskiego, dom wzniesiono przypuszczalnie na przełomie XIII i XIV wieku, być może jako siedzibę dla przybywających do przeora gości. Klasztor w Monkton był filią francuskiego klasztoru z Séez, dlatego jego dobra w chwili wybuch wojny stuletniej wpierw zostały sekwestrowane, a ostatecznie w 1414 roku przejęte w związku z zamknięciem przeoratu. Administrował nim wówczas królewski steward, a następnie opactwo St Albans. W okresie reformacji dom przypadł rodzinie Devereux, earlom Essex, którzy posiadali go aż do 1814 roku. W kolejnych latach kilkukrotnie zmieniał właścicieli, przez co podupadł i przekształcił się w częściową ruinę. Odbudowę przeprowadził w latach 1879-1885 nowy właściciel J.R. Cobb, a kolejne, mniejsze zmiany wprowadził Clough Williams-Ellis w 1950 roku. Ostatnią gruntowną i profesjonalną renowację domu przeprowadzono w 1979 roku.

Architektura

   Budynek od wschodu graniczył on ze znacznym obniżeniem terenu opadającym ku strumieniowi, na zachodzie zaś sąsiadował z zabudowaniami klasztornymi. Wzniesiony został na planie nieregularnego, wydłużonego czworoboku zbliżonego do prostokąta, usytuowanego dłuższymi bokami na linii wschód – zachód, posiadającego we wschodniej części ściany południowej niewielki ryzalit. W XV lub XVI wieku dom powiększony został o dodatkowe skrzydło, dostawione od północnego – wschodu. Posiadał także w okresie średniowiecza bliżej nieznane skrzydło po stronie północno – zachodniej, po którym pozostały jedynie portale i przejścia w głównym bloku budynku.
   Wejście do budynku znajdowało się w zachodniej ścianie ryzalitu południowego, skąd po schodach i przez ostrołucznie zamknięty portal wiodło na pierwsze piętro, oraz od północy, w kącie utworzonym ze skrzydłem XV-wiecznym. Także tam wiodło ono po kilku schodach i przez ostrołuczny portal na poziom górnego piętra. Przyziemie skomunikowane było na zewnątrz jedynie przez drzwi w południowej ścianie ryzalitu (osadzonymi pod dużą ostrołuczną arkadą o nieznanym przeznaczeniu) oraz po dobudowaniu skrzydła północnego drzwiami zachodnimi, dostępnymi po kilku wewnętrznych schodach.
   Wnętrze domu mieściło dwie kondygnacje. Niższa zajmowana była przez dużą, trójprzęsłową salę przykrytą sklepieniem krzyżowym z masywnymi żebrami i gurtami. Była ona ogrzewana kominkiem osadzonym w ścianie północnej, którego komin wysunięto w postaci płytkiego ryzalitu z północnej strony budynku. W ryzalicie południowym znajdowały się dwa dodatkowe, bardzo małe pomieszczenia, oba przykryte sklepieniami kolebkowymi. W XV/XVI wieku główne pomieszczenie przyziemia połączono korytarzem ze schodami ze skrzydłem północnym, gdzie na dolnej kondygnacji umieszczono podsklepioną kolebkowo kuchnię.
   Pierwsze piętro podzielone zostało co najmniej na dwa pomieszczenia: reprezentacyjną aulę wypełniającą zachodnią część budynku oraz pomieszczenie zajmujące całą wschodnią partię łącznie z ryzalitem południowym. Kolejne pomieszczenie na piętrze udostępnione zostało nad kuchnią po wybudowaniu dodatkowego skrzydła w XV/XVI wieku. Spośród nich wysokim, ostrołucznym sklepieniem zwieńczona została jedynie aula. Od czasu późnośredniowiecznej rozbudowy domu komunikację pionową zapewniała spiralna klatka schodowa osadzona  w ścianie między głównym a północnym skrzydłem.

Stan obecny

   Stara Aula pomimo znacznych przekształceń jakim poddana została w XIX i XX wieku, uznawana jest dziś za bardzo cenny zabytek architektury, jeden z nielicznych zachowanych średniowiecznych domów w regionie Pembrokeshire. Nowożytne zmiany spowodowały powiększenie i zmodernizowanie okien, spore zmiany w wewnętrznym układzie, dostawienie nowych kominków oraz przestawienie innych. Nie zachowało się również skrzydło północno – zachodnie. Przetrwało natomiast sklepienie głównego pomieszczenia w przyziemiu oraz cylindryczny komin ogrzewającego go kominka.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Smith P., Houses of the Welsh Countryside. A Study in Historical Geography, London 1988.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Monkton Old Hall A Grade I Listed Building in Pembroke, Pembrokeshire.