Historia
Kościół parafialny św. Dawida w Llanwrtyd powstał w XIV lub XV wieku, przypuszczalnie na miejscu dużo starszej świątyni sprzed podboju anglo-normańskiego. We wczesnych latach XVI wieku został przebudowany lub odnowiony. Zmiany dotknęły wówczas głównie okien i dobudowanego prezbiterium. W latach 1740-1742 wikariuszem w świątyni był William Williams Pantycelyn, słynny walijski autor hymnów, pisarz i poeta. W 1862 roku budynek przeszedł wiktoriańską renowację. Kolejne naprawy miały miejsce w 1935 roku.
Architektura
Kościół św. Dawida zbudowany został w głębokiej dolinie, na zachodnim brzegu rzeki Irfon, u podnóża wysokiego wzgórza po stronie północno – zachodniej. Teren kościoła mógł wymagać wyrównania, gdyż przykościelny cmentarz opadał w stronę rzeki oraz w mniejszym stopniu ku strumieniowi Lletgwial na południu, wpadającemu do Irfon w odległości około dwustu metrów od kościoła. Cmentarz oryginalnie miał owalny w planie kształt i był ogrodzony wałem oraz rowem. Nieliczne zabudowania małej osady znajdowały się po południowej stronie kościoła
Kościół zbudowany został z nieregularnych fragmentów szarego i brązowego piaskowca, mułowca, łupku i dużych otoczaków, wszystkich układanych bez zachowania równych warstw. Pierwotnie był bardzo prostą budowlą salową, składającą się z podłużnej nawy na planie prostokąta. Na początku XVI wieku dobudowane zostało do niej od wschodu prezbiterium: nieco węższe i niższe, bardzo krótkie, zakończone ścianą prostą. Ponadto sama nawa mogła zostać przedłużona od strony zachodniej. Od południa do nawy przystawiona została w tym okresie także kruchta.
Wewnątrz nawy musiało znajdować się lektorium z górną galerią, gdyż w południowej ścianie w grubości płytkiego ryzalitu umieszczono proste schody prowadzące w górę. Nawę od prezbiterium oddzielono wąską, pozbawioną profilowania arkadą tęczy. Obie części kościoła w średniowieczu najpewniej przykryte były otwartymi więźbami dachowymi.
Stan obecny
Kościół zachował układ przestrzenny otrzymany w średniowieczu, choć w XIX wieku przebudowana miała zostać kruchta, prawdopodobnie przy użyciu starszego materiału rozbiórkowego. Większość okien kościoła pochodzi dziś z XVI wieku, ale zostały odnowione w XIX stuleciu. Wewnątrz zachowała się XIV wieczna chrzcielnica oraz kamienna płyta nagrobna z wyrytym w kole krzyżem z VIII-IX wieku, przeniesiona do kościoła z nieodległego domu w 1902 lub 1903 roku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Martin C.H., Silvester R.J., Watson S.E., Historic settlements in the Brecon Beacons National Park, [b.m.w.] 2013.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.