Llantysilio – opactwo Valle Crucis

Historia

    Cysterskie opactwo Valle Crucis zostało założone w 1201 roku przez władcę północnego Powys, Madoga ap Gruffydda Maelora. Nazwa opactwa oznaczała Dolinę Krzyża i odnosiła się do stojącego nieopodal Słupa Elisega (Eliseg’s Pillar), kamiennego krzyża z IX wieku. Jako że zakonna reguła cystersów wymagała budowy klasztoru w odosobnionych i ustronnych miejscach, cała ludność wsi Llanegwerth została przymusowo przeniesiona do Stantsy, niedaleko Wrexham. Tylko niektórzy otrzymali rekompensatę za utratę domów. W 1236 roku w opactwie pochowano fundatora, Madoga ap Gruffydda Maelora. Uznaje się, iż kościół klasztorny był już wówczas ukończony. Jednak jeszcze w tym samym roku wielki pożar zniszczył zabudowania klasztorne, wymuszając kolejne prace budowlane. Kolejne szkody przyniosły opactwu wojny angielsko – walijskie w czasach króla Edwarda I w 1276 i 1282 roku. Wiadomo, iż zaoferował on mnichom rekompensatę za szkody wyrządzone przez jego ludzi.
    W ukończonym opactwie żyło około 20 mnichów i 40 świeckich członków zakonu, którzy wykonywali codzienne obowiązki, w tym pracę na roli.
W XIV wieku liczba mnichów spadła, prawdopodobnie z powodu niszczycielskich skutków zarazy, a na początku XV wieku Valle Crucis poniosło szkody podczas buntu Owaina Glyndŵra. Dobrobyt opactwa wzrósł pod koniec XV wieku. Stało się ono znane z swojej gościnności, kilku znanych walijskich poetów, takich jak Gutun Owain, czy Tudur Aled, spędzało tu czas, a jeden z nich, Guto’r Glyn, spędził ostatnie lata i został tu pochowany w 1493 roku.
    Kres świetności przyniosła reformacja i kasata zakonu przez Henryka VIII w 1537 roku. Zabudowania klasztorne zostały wynajęte Sir Williamowi Puckeringowi i jego potomkom. Pod koniec XVI wieku wschodnie skrzydło Valle Crucis zostało przekształcone w dwór, a pod koniec XVIII wieku budynek, który jeszcze nie obrócił się w ruinę, został ponownie zadaszony i zaczął być wykorzystywany jako gospodarstwo rolne. Pierwsze prace zabezpieczające i wykopaliskowe podjęto w XIX stuleciu.

Architektura

    Opactwo składało się z kościoła klasztornego oraz położonych na południe od niego budynków, które otaczały kwadratowy wirydarz. Kościół był budowlą orientowaną względem stron świata, wniesioną na planie krzyża. Składał się z trójnawowego korpusu w formie bazyliki, północnego i południowego ramienia transeptu, niewysokiej wieży na przecięciu naw, kaplic przylegających od wschodu do transeptów i krótkiego, prosto zamkniętego prezbiterium. W XIV wieku został podzielony przez ustawienie lektorium, które odgradzało nawę główną, przeznaczoną dla świeckich, od prezbiterium, gdzie mogli przebywać jedynie mnisi.
    Przylegający od południa do nawy wirydarz otoczony był krużgankami, które zapewniały dostęp do każdego skrzydła w klasztorze. W zachodniej części mieściło się dormitorium, czyli sypialnia dla świeckich członków konwentu, a w późniejszym okresie także dla mnichów, spiżarnie i pomieszczenia magazynowe oraz kancelaria odpowiadającego za nie mnicha. Było to najstarsze skrzydło w klasztorze, powstałe w pierwszej połowie XIII wieku. Od XIV wieku dostępne było przez przedsionek po zachodniej stronie. Skrzydło południowe z połowy XIII stulecia, zajmowała od zachodu kuchnia, następnie ustawiony prostopadle refektarz i na wschodnim końcu małe ogrzewane pomieszczenie do wykorzystywania w zimie. Skrzydło wschodnie powstało najpóźniej, gdyż około połowy XIV wieku. Na parterze w części północnej mieściła się zakrystia i biblioteka oraz wspaniały kapitularz ze sklepieniem podtrzymywanym przez cztery filary. Na południe od niego znajdowało się małe pomieszczenie korytarzowe i na końcu latryny. Piętro zajmowały prywatne komnaty opata, sypialnie dla gości (początkowo było to dormitorium mnichów) i także latryny. Część ta została powiększona w XV i XVI wieku o galerie po wschodniej stronie. Skrzydło wschodnie połączone było poprzez tzw. nocne schody z południowym transeptem kościoła, by umożliwić mnichom szybkie dojście z dormitorium na msze.

Stan obecny

    Do dnia dzisiejszego w Valle Crucis zachowały się fragmenty kościoła klasztornego w postaci wspaniałej fasady zachodniej z portalem wejściowym, trzema gotyckimi oknami i rozetą, południowego ramienia transeptu oraz prezbiterium. Z południowych zabudowań klasztornych w najlepszym stanie przetrwało skrzydło wschodnie z kapitularzem, dormitorium i późniejszymi komnatami opata. O pozostałej zabudowie świadczą jedynie partie fundamentowe. Za budynkami znajduje się klasztorny staw rybny, podobno jedyny zachowany rybny staw monastyczny w Walii. Klasztor udostępniony jest do zwiedzania od 24 marca do 4 listopada, od środy do niedzieli w godzinach 10.00-17.00, wstęp w poniedziałek i wtorek jest darmowy.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego