Historia
Dom przy kościele św. Illtuda w Llantwit Major zbudowany został pod koniec XV wieku lub najpóźniej na początku XVI stulecia. Jego powstanie prawdopodobnie związane było z fundacją prywatnej kaplicy, do funkcjonowania której potrzebni byli dodatkowi księża. Według dokumentu z 1572 roku, kaplica w kościele Llantwit Major została ufundowana przez sir Hugha Raglanda, a jej majątek obejmował jeden dom z ogrodem w południowej części dziedzińca kościelnego. Kaplica funkcjonowała do czasu reformacji. Związany z nią dom zapewne pełnił funkcje mieszkalne nieco dłużej, ale ostatecznie w okresie nowożytnym został przeznaczony na cele gospodarcze. W 1856 roku był to młyn, następnie warsztat budowlany, a na początku XX wieku kuźnia. Zabytkowa budowla ucierpiała w czasie jednego z nalotów drugiej wojny światowej, po której została pozostawiona w formie trwałej ruiny.
Architektura
Dom wzniesiony został po południowej stronie kościoła św. Illtuda, na wschód od przepływającego w niewielkiej odległości strumienia, na lekko nachylonym stoku. Zbudowano go na planie prostokąta o dłuższej osi usytuowanej mniej więcej na linii północ – południe, a więc prostopadle w stosunku do orientowanego kościoła. Pierwotnie składał się z dwukondygnacyjnej części północnej i niższej, jednokondygnacyjnej partii południowej o tej samej szerokości. Część północna nakryta była dachem dwuspadowym, opartym na trójkątnych szczytach, z których południowy rozdzielony był przewodem kominowym. Bryłę budynku urozmaicał niewielki ryzalit latrynowy przy północnej części ściany zachodniej, nakryty osobnym daszkiem jednospadowym.
Wejście do domu znajdowało się w ścianie południowej, gdzie w przyziemiu umieszczono ostrołuczny portal. Elewacja ta, ze względu na przylegający aneks, pozbawiona była jakichkolwiek innych otworów. W ścianach wzdłużnych, na obu kondygnacjach domu, utworzono jednodzielne i dwudzielne okna w czworobocznych obramieniach z ciosanego kamienia, fazowane od zewnątrz i rozglifione do wnętrza. Ściana północna miała na piętrze dwudzielne okno z maswerkami pięciolistnymi i podwójnie zagiętym w narożnikach gzymsem okapowym. Wyżej poddasze doświetlało małe okno z zamknięciem w ośli grzbiet i płaskorzeźbionymi zdobieniami po bokach archiwolty. Jako, że oba te okna były bardziej ozdobne niż pozostałe, być może zostały w trakcie budowy przeniesione z sąsiedniego kościoła.
Pomieszczenie w przyziemiu ogrzewane było kominkiem osadzonym w ścianie południowej, obok którego utworzono wnękę – półkę ścienną. Po drugiej stronie wejścia znajdował się fazowany, eliptycznie zamknięty portal, wiodący do klatki schodowej w grubości muru. Komnata na pierwszym piętrze posiadała również kominek w południowej ścianie szczytowej oraz latrynę we wspomnianym powyżej ryzalicie. Okna znajdowały się w głębokich wnękach, ale bez bocznych siedzisk. Kondygnacje rozdzielał płaski drewniany strop. Piętro również mogło być przykryte stropem, nad którym funkcjonowało poddasze. Południowe wejście na parterze prowadzić mogło do poprzecznego korytarzowego przedsionka, typowego rozwiązania dla świeckiego budownictwa z terenu Walii w okresie średniowiecza. Za przedsionkiem znajdować się mogło dodatkowe pomieszczenie.
Stan obecny
Ruiny domu stoją na cmentarzu w niewielkiej odległości od usytuowanego na północy kościoła parafialnego, tuż przy połączeniu ulic Burial i Church Lane. Obecnie budynek składa się z pojedynczej jednostki, zaś po części południowej pozostały jedynie strzępia murów i fragmenty ścian przekształcone w przypory. Ściany piętra włącznie z dwoma szczytami uległy częściowej degradacji. Część okien została zamurowana, a z części rozgrabiono ościeża. Szczęśliwie w dobrym stanie przetrwało północne okno dwudzielne i uszkodzone ozdobne okno północne w szczycie północnym. Dom jest cennym przykładem typowego dla walijskiego późnego średniowiecza budynku, z układem charakteryzującym się kominem nad wejściem.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
The Royal Commission on Ancient and Historical Monuments of Wales, Glamorgan Medieval Non-defensive Secular Monuments, Portsmouth 1982.