Historia
Kościół Trzech Świętych: Illtyda, Gwynno i Dyfodwga, zbudowany został w XIII wieku, na miejscu wcześniejszej świątyni z VII-IX stulecia. Pierwsza pisemna wzmianka o nim pojawiła się w 1254 roku. W 1262 roku odnotowano, że prawo patronatu dzierżył nad nim Gilbert de Clare, trzeci earl Gloucester. W XV wieku kościół gruntownie przebudowano w stylistyce późnogotyckiej i powiększono o wieżę. W XVII stuleciu wzniesiono lub przebudowano południową kruchtę. W latach 1872-1874 kościół przeszedł poważny remont, połączony z przebudową i zmianą wystroju wnętrza. Między innymi wzniesiona została wówczas kruchta północna i zakrystia oraz wymieniona większość okien. Kolejne prace remonoto – budowlane przy wieży przeprowadzono w latach 1893-1894.
Architektura
Średniowieczny kościół zbudowany został na krawędzi wysokiej skarpy, oddzielającej płaskowyż na północy od niżej położonego nadmorskiego terenu Glamorgan. Usytuowany był po zachodniej stronie zamku i jego gospodarczego podzamcza. Składał się z szerokiego, trójnawowego korpusu o konstrukcji halowej, prezbiterium po stronie wschodniej i czworobocznej wieży po stronie zachodniej, o wysokości nieco ponad 21 metrów. Prezbiterium utworzono nieco węższe od nawy głównej i jednocześnie stosunkowo małe w stosunku do obszernego korpusu nawowego. Na wschodzie zostało ono zamknięte ścianą prostą.
Korpus nawowy kościoła pierwotnie nie był oskapowany. Zapewne nad każdą nawą przykrywał go osobny dach dwuspadowy. Otrzymał pięć przęseł, oryginalnie podzielonych smukłymi, okrągłymi w przekroju filarami i ostrołucznymi arkadami, wyznaczającymi podział na trzy nawy. Prezbiterium oddzielone zostało arkadą tęczy, prawdopodobnie o ostorłucznym zamknięciu. W trakcie XV-wiecznej przebudowy dojść musiało do problemów z rozplanowaniem, gdyż arkada wraz z murami prezbiterium nie została ustawiona idealnie na osi nawy głównej. Nawę główną na przyziemie wieży otwarto ostrołuczną arkadą z ciągłym profilowaniem na całej wysokości.
Wieża wzmocniona została dwoma narożnymi, czterouskokowymi, usytuowanymi ukośnie przyporami. Przy narożniku północno – wschodnim umieszczono wieloboczną wieżyczkę z klatką schodową, połową bryły wtopioną w wieżę i wyższą od niej o kilka metrów. Obie części, wieżę i wieżyczkę schodową, zwieńczono przedpiersiem z krenelażem. Obie też rozdzielone zostały na zewnątrz gzymsami kordonowymi i profilowanym gzymsem cokołowym. W przyziemiu od zachodu umieszczono ostrołuczny portal wejściowy, natomiast kondygnację z dzwonami z każdej strony doświetlono dwudzielnym oknem z półkolistymi zamknięciami.
Stan obecny
Kościół zachował do czasów współczesnych późnośredniowieczną bryłę, powiększoną jednak o nowożytne dwie kruchty z XVII i XIX wieku oraz zakrystię przy prezbiterium. Ponadto otwory okienne, zachodni portal w przyziemiu wieży, arkady międzynawowe i arkada tęczy wymienione zostały w trakcie wiktoriańskiego remontu. Z tego powodu najcenniejszym elementem pozostaje dziś XV-wieczna, masywna wieża z odnowionym przedpiersiem. We wnętrzu zwraca uwagę XIII-wieczny nagrobek rycerza Cadwgana Fawr z Miskin i XV-wieczna ośmioboczna chrzcielnica.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Morgan T., History of Llantrisant, Glamorganshire, Cardiff 1898.
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.