Historia
Kościół w Llanstephan został wzniesiony w XIII wieku. Rozbudowano go w XIV wieku o prezbiterium i wieżę, a następnie przebudowano w XV wieku i na przełomie XV i XVI stulecia. Dalsze prace w kościele prowadzono w XVII wieku, kiedy to między innymi wymieniono strop w prezbiterium. W latach 1867-1868 przeprowadzono gruntowną wiktoriańską renowację kościoła, nadzorowaną przez architekta Thomasa Nicholsona.
Architektura
Kościół zbudowano przy stoku wzniesienia, opadającego na południu i zachodzie ku rzece Wye. Utworzony został z prostokątnej nawy, dobudowanego w XIV wieku węższego i niższego prezbiterium, także na planie prostokąta, oraz niskiej, przysadzistej wieży na planie kwadratu, usytuowanej od XIV lub XVI wieku na osi nawy po stronie zachodniej. Całość, wzniesiona z wąskich płyt szarego piaskowca i okazjonalnych większych bloków, została bardzo dokładnie zorientowana względem stron świata, tworząc układ typowy dla wiejskiej budowli parafialnej.
Główne wejście do kościoła znajdowało się od południa w nawie, w ostrołucznym portalu, zdobionym jedynie fazowaniem. Kolejny ostrołukowy i fazowany portal, dużo węższy od nawowego, prowadził od południa do prezbiterium. Pierwotne okna były zapewne wąskimi prześwitami, u schyłku średniowiecza powiększonymi do dwudzielnych okien zamkniętych wydatnymi trójliśćmi, ponad którymi w nawie umieszczono jeszcze drobne otwory romboidalne. Najbardziej okazałe okno znajdowało się w ścianie wschodniej prezbiterium, gdzie w pierwszej połowie XV wieku, na miejscu pierwotnego, osadzone zostało półkoliście zamknięte okno z trójdzielnym maswerkiem o trzech zamknięciach w ośli grzbiet, zwieńczonych sześcioma małymi prześwitami.
Wieża utworzona została z murów o grubości 1,4 metra, zwężających się w górnych partiach. Jej zewnętrzne elewacje przedzielono horyzontalnie dwoma gzymsami kordonowymi. Pierwotnie nie była wyposażona w wejście z zewnątrz, a otwory okienne były zapewne niewielkie i nieliczne, co nadawało budowli surowego, obronnego charakteru. Wnętrze przyziemia wieży połączono z nawą portalem o ostrołucznej archiwolcie, z fazowaniem wtopionym w proste ościeża.
Stan obecny
Nowożytnym dodatkiem do średniowiecznej bryły kościoła jest kruchta, przylegająca do nawy od południa, wymianie uległa także w XIX wieku drewniana więźba dachowa. Z pierwotnego detalu architektonicznego warte wyróżnienia są dwa XV-wieczne okna w nawie od południa oraz okno we wschodniej ścianie prezbiterium w stylu angielskiego gotyku wertykalnego, datowane na lata 1430-1450. Południowy portal w prezbiterium został odnowiony w czasie wiktoriańskich prac budowlanych, w oryginalnym stanie zachował się natomiast południowy portal nawy. Południowy, obecnie zamurowany portal w wieży zapewne jest wstawką nowożytną.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions in Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments in Wales and Monmouthshire, III County of Radnor, London 1913.