Historia
Kościół św. Cattwga w Llanmaes zbudowany został w XIII wieku, na miejscu wcześniejszej świątyni z V lub VI wieku. Najwcześniejsza informacja pisemna o nim odnotowana została w 1254 roku. W XV i XVI wieku budynek był kilkukrotnie przebudowywany, głównie w celu dostsowania detali architektonicznych do zmieniających się gustów i późnogotyckiej stylistyki. W 1632 roku dobudowana lub odnowiona została wieża po stronie zachodniej, a w 1882 roku przeprowadzono gruntowną wiktoriańską renowację kościoła pod nadzorem architekta Johna Pricharda.
Architektura
Kościół zbudowany został z łamanego wapienia, po północnej stronie niewielkiej rzeki, spływającej do nieodległego Kanału Bristolskiego. Pierwotnie składał się z prostokątnej nawy i węższego oraz krótszego prezbiterium, po stronie wschodniej zamkniętego ścianą prostą. Miał więc układ typowy dla wielu wiejskich kościołów parafialnych z okresu późnego romanizmu i wczesnego gotyku. Od zachodu dobudowana została późnośredniowieczna lub wczesnonowożytna wieża na planie kwadratu, stylistycznie nawiązująca do okresu gotyku.
W XIII wieku kościół oświetlały ostrołuczne, stosunkowo wąskie okna, w prezbiterium prawdopodobnie z uskokowymi ościeżami. Wyposażono je w profilowane okapniki, powtarzające ostrołuczny kształt archiwolt, osadzone na rzeźbionych konsolach o kształtach ludzkich głów. Elewacja północna kościoła, zgodnie ze średniowieczną praktyką budowlaną, pierwotnie mogła być pozbawiona jakichkolwiek otworów. W XV wieku w ścianie wschodniej prezbiterium przepruto większe ostrołuczne okno wypełnione trójdzielnym maswerkiem. W XVI wieku w południowej ścianie nawy, dwa ze starszych okien zastąpiono trójdzielnymi otworami z półkoliście zamkniętymi maswerkami, osadzonymi w czworobocznych obramieniach.
Wejście do kościoła wiodło od strony południowej, poprzez portal umieszczony mniej więcej pośrodku ściany nawy. W okresie gotyku został on wymieniony na nowszy, prosto profilowany pojedynczym uskokiem, ostrołucznie zamknięty. Niewykluczone, że już w XIII wieku funkcjonowało także drugie wejście do nawy, osadzone na osi ściany zachodniej. Nie utworzono natomiast osobnego wejścia dla księdza w południowej ścianie prezbiterium, rozwiązania dość często spotykanego w wiejskich kościołach regionu Glamorgan.
Wnętrze nawy i prezbiterium przykryte było otwartą więźbą dachową. Obie części rozdzielono fazowaną arkadą tęczy z ostrołucznym zamknięciem i od późnego średniowiecza drewnianą przegrodą lektorium. Dostęp na piętro lektorium możliwy był profilowanym portalem z mocno spłaszczonym ostrołukiem, umieszczonym w ścianie północnej nawy, gdzie w płytkim ryzalicie osadzono klatkę schodową. W XIV lub XV wieku ściany kościoła pokryto barwnymi malowidłami figuralnymi, przedstawiającymi między innymi popularny w w średniowieczu motyw walki św. Jerzego ze smokiem.
Stan obecny
Bryła średniowiecznego kościoła powiększona jest dziś przez nowożytną kruchtę po stronie południowej i zakrystię na północy. XVII-wieczna może też być wieża zachodnia, choć stylistycznie nie odbiega ona znacząco od typowych późnośredniowiecznych wież kościelnych z regionu Glamorgan. Maswerki oraz częściowo ościeża i obramienia okien zostały odnowione w XIX wieku. Całkowicie nowożytnym dodatkiem jest para północnych okien w nawie. Wewnątrz zachowała się romańska chrzcielnica z XII wieku i lektorium oddzielające nawę od prezbiterium, którego górna część pochodzi z XV wieku. Na północnej ścianie nawy widoczne są fragmenty polichromii przedstawiającej św. Jerzego walczącego ze smokiem.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.