Historia
Klasztor cysterek w Llanllugan ufundowany został przez Maredudda ap Rhotperta, lorda Cydewain, pomiędzy 1216 a 1236 rokiem lub ewentualnie według innych teorii między 1170 a 1190 rokiem, choć nie ma dowodów na to by Maredudd posiadał władzę nad Cydewain przed XIII stuleciem. Możliwe natomiast, że klasztor cysterek ufundowano na miejscu starszego kościoła, poświęconego iryjskiemu świętemu o imieniu Gwyddelan.
Historia klasztoru nie została dobrze naświetlona w przekazach pisemnych. Wiadomo jedynie, iż w 1377 roku mieszkała w nim opatka, cztery siostry oraz kapelan o imieniu Griffin. Llanllugan prawdopodobnie podlegało wówczas cysterskiemu opactwu Strata Marcella. Nie było bogatym klasztorem, lecz szczyciło się surową regułą, nawet poza granicami Walii. Jego kościół został przebudowany w XV wieku w stylistyce późnogotyckiej.
Kres konwentu cysterek z Llanllugan nadszedł w 1536 roku, na skutek działań reformacyjnych króla Henryka VIII, lecz XV-wieczny kościół funkcjonował nadal, jako siedziba miejscowej parafii. Całkowitemu zanikowi uległy natomiast zabudowania klauzury, zapewne porzucone i rozebrane na materiał budowlany. Na początku XIX wieku kościół powiększony został o kruchtę wejściową, natomiast w 1873 roku poddano go wiktoriańskiemu remontowi.
Architektura
Kościół klasztorny z końca XIV i z XV wieku, otrzymał formę skromnej i niedużej jednonawowej budowli, bez wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium, wzniesionej z szarego, nieobrobionego piaskowca. Przykryty został dachem dwuspadowym opartym na dwóch prostych, trójkątnych szczytach. Oświetlenie zapewniały dwudzielne okna w czworo- i pięciobocznych obramieniach, z prześwitami zwieńczonymi trójliśćmi. Pierwotnie wypełnione były one barwnymi witrażami.
Nie ma pewności gdzie znajdowały się zabudowania średniowiecznej klauzury. Być może prowadził do nich portal we wschodniej części ściany południowej. Usytuowane byłyby więc na płaskim terenie, lekko wywyższonym ponad rzekę Rhiw. Mogły również mieścić się po stronie północnej, gdzie także umieszczono portal i wystające strzępia muru, świadczące o budowli wzniesionej w tym samym czasie co kościół.
Stan obecny
Spośród zabudowań klasztoru do dnia dzisiejszego zachował się jedynie skromny kościół, szczycący się zachowanymi oryginalnymi witrażami w oknie w ścianie wschodniej (trzy fragmenty z przełomu XV i XVI wieku, ze sceną Ukrzyżowania, królem i opatką). Zabudowania klauzury nie przetrwały, nie ma po nich żadnego widocznego gołym okiem śladu. Obydwa portale kościoła, które ewentualnie mogły do nich prowadzić, są dziś zamurowane. We wnętrzu zachowała się chrzcielnica z początku XIII wieku. Późnośredniowieczna może być także konstrukcja więźby dachowej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Burton J., Stöber K., Abbeys and Priories of Medieval Wales, Chippenham 2015.
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., Abbeys, priories and cathedrals of Wales, Malvern 2012.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions of Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments of the County of Montgomery, London 1911.