Historia
Gotycki kościół w Llanidloes zbudowany został w XIV wieku, najpewniej na miejscu starszej świątyni. Wzniesiona została wówczas masywna wieża, a korpus gruntownie przebudowany lub wzniesiony od podstaw. Do powiększenia i modernizacji budynku doszło w 1542 roku, kiedy to wykorzystując elementy z rozwiązanego opactwa cysterskiego Cwmhir dobudowano nawę północną i założono więźbę dachową z klasztoru. Nowożytne prace remontowe miały miejsce na początku XVIII wieku oraz w 1816 roku. Następnie w latach 1880-1882 całą budowlę odnowiono i częściowo przemurowano prezbiterium.
Architektura
Gotycki kościół zbudowany został w dolinie, w zakolu rzeki Severn, po przeciwnej stronie łączącej się z nią mniejszej rzeki Clywedog. Początkowo składał się prostokątnego w planie korpusu nawowego, prawdopodobnie bez wydzielonego zewnętrznie prezbiterium, oraz z masywnej, czworobocznej wieży po stronie zachodniej, o szerokości zbliżonej do nawy. U schyłku średniowiecza zburzona została północna ściana korpusu, a na jej miejsce wstawiono wczesnogotyckie arkady i podpierające je filary z klasztoru Cwmhir. Otworzyły one połączenie z dobudowaną wówczas nawę północną. Ponadto dostawiona została w tym czasie kruchta południowa.
Wieża o masywnych murach grubości około 2,1 metra, posadowiona została na zwieńczonym gzymsem, pochyłym cokole. Z jej północno – wschodniego narożnika płytko wysunięto ryzalit, mieszczący w grubości muru spiralną klatkę schodową. Od zachodu w przyziemiu osadzono portal wejściowy do podwieżowej kruchty, którą otwarto wysoką arkadą na nawę i przykryto ośmiodzielnym sklepieniem żebrowym. W jego środkowej części pozostawiono otwór do podnoszenia dzwonów lub opuszczania obsługujących je lin.
Na skutek późnośredniowiecznej przebudowy i dzięki bogatym cysterskim detalom architektonicznym, wnętrze kościoła św. Idloesa nabrało wyjątkowej okazałości. Nawy rozdzielono pięcioma wczesnogotyckimi arkadami o nieco zaburzonej symetrii, z powodu braku odpowiedniej ilości miejsca na skrajną arkadę zachodnią (musiała zostać nieco zwężona). Otrzymały one ostrołuczne, od strony nawy głównej bogato profilowane wałkami, a od strony nawy bocznej fazowane archiwolty, opadające na kapitele kolumienek opinających filary, misternie zdobione stylizowanymi motywami roślinnymi. Każdy kapitel podparty został przez trzy kolumienki, a jako że przy każdym filarze znajdowało się osiem kapiteli, to każdy filar oprofilowano aż 24 kolumienkami. Wałki archiwolt arkad utworzono gładkie i z listwami.
Przeniesiona z Cwmhir otwarta więźba dachowa złożona została z 19 przęseł, z jętkami i ich profilowanymi wzmocnieniami osadzonymi na drewnianych wspornikach, które utworzono z pionowo i horyzontalnie ułożonych belek łączonych zastrzałami, osadzonych na kamiennych konsolach (ang. hammerbeam roof truss). Miejsca łączenia jętek ze wspornikami ozdobiono rzeźbionymi w drewnie figurami aniołów niosącymi tarcze herbowe, pod którymi dolne partie drewnianych wsporników udekorowano rzeźbionymi groteskowymi maskami, zwierzętami, czy ludzkimi głowami. Spośród kamiennych konsol cztery otrzymały zdobienia motywami roślinnymi.
Stan obecny
Kościół zasługuje dziś na uwagę ze względu na XIV-wieczną wieżę oraz więźbę dachową wraz z kilkoma kamiennymi wspornikami, przeniesioną z rozwiązanego opactwa cysterskiego Cwmhir. Przetrwały także wyjątkowo piękne, opracowane w stylistyce wczesnogotyckiej arkady międzynawowe z początku XIII wieku, także przeniesione z Cwmhir, oraz pochodzący stamtąd portal południowy, osadzony w późnośredniowiecznej kruchcie. Spośród okien korpusu nawowego większość uległa wymianie w trakcie wiktoriańskiej renowacji, zachowało się jedynie wschodnie okno nawy północnej, przeniesione tam ze wschodniej ściany prezbiterium.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions of Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments of the County of Montgomery, London 1911.