Llangristiolus – kościół św Cristiolusa

Historia

   Murowany kościół w Llangristiolus zbudowany został najprawdopodobniej w XII wieku, być może na miejscu starszej świątyni, według tradycji założonej przez św. Cristiolusa około 610 roku. W XIII stuleciu pierwotnie bardzo prostą i niewielką romańską budowlę powiększono o wydzielone prezbiterium, zapewne z powodu wzrostu liczby parafian i potrzeby powiększenia kościoła. Zmiany z późniejszego okresu średniowiecza, zwłaszcza z początku XVI wieku, dotyczyły już głównie wystroju i wprowadzania późnogotyckich detali architektonicznych. Gruntowną wiktoriańską renowację przeprowadził w 1852 roku Henry Kennedy, architekt z Bangor, z inicjatywy którego wzmocniono kościół przyporami, dostawiono kruchtę i wymieniono część okien.

Architektura

   Kościół z XII wieku był bardzo prostą, salową budowlą na planie prostokąta o wymiarach 13,6 x 4,7 metrów, nie posiadającą jeszcze wydzielonego prezbiterium, ani żadnego aneksu. Wejście do niego znajdowało się tradycyjnie w zachodniej części ściany południowej, okna natomiast musiały być niewielkie, zapewne zbliżone do szczelin, być może zamknięte półkoliście.
   W XIII wieku we wschodnią ścianę nawy wstawiono precyzyjnie opracowaną, ostrołucznie zamkniętą i profilowaną uskokami oraz wałkami arkadę, z także profilowanym impostem podtrzymującym archiwoltę. Jej szerokość wyniosła 3,7 metra, wysokość zaś aż 5,8 metra. Otwarto ją na wschodzie na dobudowane wówczas prezbiterium, prostokątne w planie, o wymiarach 10 x 6.2 metra. Co nietypowe było ono więc większe niż starsza nawa.
   W okresie późnego gotyku (angielskiego gotyku wertykalnego) w elewacje kościoła wstawione zostały nowe, dużo większe i bardziej ozdobne okna. Łącznie sześć ich oświetlało nawę (po trzy od północy i południa) oraz kolejne cztery prezbiterium (po dwa od północy i południa). Jak zwykle najbardziej wyróżniało się oświetlające ołtarz wschodnie okno prezbiterium, wypełniające prawie całą elewację. Osadzono w nim pięciodzielny maswerk ze zwieńczeniami w ośle grzbiety i półkola, tworzący w górnej części 12 małych, półkoliście zamkniętych prześwitów i cztery boczne o kształtach łez (po dwa małe i dwa nieco większe).

Stan obecny

   Kościół w Llangristiolus wyróżnia się dziś na tle innych świątyń na wyspie Anglesey sporą wielkością oraz dwoma średniowiecznymi detalami architektonicznymi: pięknym oknem wschodnim z kunsztownym późnogotyckim maswerkiem oraz okazałą i wyszukaną arkadą tęczy z XIII wieku. Ponadto późnogotyckie okno zachowało się w północnej ścianie prezbiterium, pozostałe zaś zostały wymienione w trakcie nowożytnej renowacji. Jej efektem są także przypory, dzwonnica nad szczytem nawy i kruchta. We wnętrzu zachowała się chrzcielnica z XII wieku dekorowana sześcioma panelami z plecionkowymi wzorami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Archaeologia Cambrensis. Record of the antiquities of Wales and its Marches, vol. 1, London 1846.

Salter M., The old parish churches of North Wales, Malvern 1993.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Church of St Cristiolus A Grade II* Listed Building in Llangristiolus, Isle of Anglesey.