Historia
Kościół w Llangenny, filia parafii w Llangattock, wybudowany został pod koniec XII lub lub w XIII wieku. Pod koniec XV stulecia ta dość skromna budowla została powiększona o nawę południową z kruchtą, a następnie całość przekształcono w stylistyce późnego gotyku (angielskiego gotyku wertykalnego), kiedy też zamieniono funkcjami pierwotną nawę i prezbiterium z nawą boczną. Kościół został gruntownie odnowiony w czasach wiktoriańskich przez Charlesa Buckeridge w 1863 roku i następnie w 1894 roku.
Architektura
W swej najstarszej formie kościół posiadał typowy dla XIII-wiecznych wiejskich świątyń układ, składający się z prostokątnej w planie pojedynczej nawy i dostawionego do niej od wschodu węższego i nieco krótszego prezbiterium, także wzniesionego na planie prostokąta. Obie te części rozdzielały arkada tęczy o lekkim ostrołuku, oświetlenie zaś zapewniały przypuszczalnie wąskie okna lancetowate. Wejście musiało się znajdować w południowej ścianie nawy. Dodatkowo w ścianie tęczowej, po bokach arkady, gdzie pierwotnie musiały stać ołtarze boczne lub lektorium, utworzono dwa małe otwory do podglądania głównego ołtarza z nawy. Kościół wzniesiono z małych lub średnich brył szarego i czerwonego piaskowca o nieregularnej strukturze oraz z ciosanych bloków tego samego materiału wzmacniających narożniki.
Na początku XV wieku po stronie południowej kościoła dobudowana została nawa boczna, co charakterystyczne rozciągnięta na całej jego długości, tak że tworzyła równą elewację zachodnią ze starą nawą i wspólną elewację wschodnią z prezbiterium. Całość utworzyła więc formę typową bardziej dla terenów północnej Walii niż dla hrabstwa Breconshire, przy czym funkcje części północnej i południowej najpewniej już wówczas zostały zamienione (wskazywałoby na to wstawienie wyższego, okazalszego okna wschodniego w ścianę wschodnią nawy południowej). Dawne prezbiterium stało się kaplicą, stara nawa główna nawą boczną, zaś nowa nawa południowa uzyskała niewyodrębnioną architektonicznie część prezbiterialną. Budynek pozostał bezwieżowy i bez zakrystii, ale od południa wzniesiono prostą kruchtę.
W całej budowli u schyłku średniowiecza utworzono nowe gotyckie okna, zgodne kształtami z panującą wówczas modą. Otrzymały one przeważnie formy dwudzielne i trójdzielne w czworobocznych obramieniach. Przebito też jednodzielne okno w ścianie północnej dawnej nawy głównej, a jedno okno czterodzielne umieszczono w murze południowym. Ich prześwity zamknięto pięcioliśćmi oraz łukami w tzw. ośle grzbiety. Dodatkowo mały, półkolisty otwór doświetlał od południa galerię na piętrze drewnianego lektorium, które wstawiono w nawę południową by wydzielić nową część prezbiterialną. Wejście do późnośredniowiecznego kościoła utworzono w zachodniej części ściany południowej, gdzie poprzedzone zostało wspomnianą powyżej kruchtą z półkolistym portalem i dwoma małymi bocznymi okienkami. Dodatkowe, bogato profilowane uskokami wejście dla księdza osadzono na prawo od niej.
Późnogotycka nawa południowa otwarta została na starszą część kościoła pięcioma arkadami, z czego trzema na nawę, a dwoma na prezbiterium. Arkady utworzono ostrołuczne, obustronnie podwójnie fazowane, oparte na trzech ośmiobocznych filarach, dwóch filarach przyściennych od wschodu i zachodu oraz fragmencie muru z kolejnym półfilarem, tworzącym pierwotnie południową część arkady tęczy. Wszystkie filary wyposażono w płaskie profilowane kapitele. Późnogotyckie prezbiterium nie zostało wyodrębnione arkadą tęczy, oddzielono je tylko wspomnianym powyżej drewnianym lektorium.
Stan obecny
Obecnie kościół posiada formę otrzymaną na skutek przekształceń późnogotyckich, z niedużymi zmianami wprowadzonymi w okresie nowożytnym. Te ostatnie spowodowały przede wszystkim dostawienie zakrystii po stronie północnej. Odnowiona została także część okien, ale większość z nich zachowała oryginalne ościeża i maswerki, uwypuklone dzięki pobieleniu wszystkich elewacji. We wnętrzu zachowały się arkady z końca XV wieku, piscina i kolebka w nawie południowej oraz płaski strop z XVI wieku w nawie północnej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.