Historia
Pierwszy kościół w Llangattock powstać mógł już we wczesnym średniowieczu, na co wskazywałoby jego walijskie wezwanie i owalny kształt cmentarza. Nazwa pojawia się po raz pierwszy jako Llangadawc około 1180 roku, a następnie jako Llancadok w 1291 roku. Pierwotna budowla sakralna zastąpiona została murowaną nawą przypuszczalnie w XIII wieku. W XIV stuleciu kościół św. Catwga został znacznie powiększony o prezbiterium, kaplicę i drugą nawę, zaś na początku XVI wieku wybudowano późnośredniowieczną wieżę. Nowożytne remonty i prace modernizacyjne przeprowadzono w 1719 roku i w latach 1785-1787, kiedy to obie nawy przykryto wspólnym dachem. W czasach wiktoriańskich remont miał miejsce w 1843 i 1886 roku, gdy między innymi dobudowano dwie kruchty.
Architektura
Kościół zbudowany został na starszym owalnym cmentarzu u podnóża góry Ffawyddog, po północno – zachodniej stronie potoku Nant Onnau, paręset metrów dalej wpadającego na północy do szerokiego koryta rzeki Usk, za którym znajdował się zamek i miasto Crickhowell. U schyłku średniowiecza kościół był okazałą budowlą jak na wiejską świątynię parafialną, o rozbudowanym układzie przestrzennym, składającym się z długiej nawy, nieco węższego, niższego i krótszego prezbiterium po stronie wschodniej, oraz nawy i kaplicy północnej, obu o tej samej długości co nawa główna i prezbiterium. Kaplicę i prezbiterium zamknięto na wschodzie prostymi ścianami.
Na początku XVI wieku od zachodu do korpusu kościoła dostawiona została wielka wieża o czworobocznym rzucie, umieszczona nieco niesymetrycznie w stosunku do nawy (rzekomo powstała na miejscu starszej wieży). Jej zewnętrzne elewacje powyżej gzymsu cokołowego, rozdzielono na trzy poziomy gzymsami kordonowymi. W północno – wschodnim narożniku umieszczono wieloboczną wieżyczkę z klatką schodową, nieco wyższą od głównej części wieży. Najwyższą kondygnację, zarówno wieżyczki komunikacyjnej, jak i samej wieży, zwieńczono ozdobnym, blankowanym przedpiersiem. Okna w ścianach wieży w większości były nieduże, szczelinowe na środkowym poziomie, dwudzielne na najwyższej kondygnacji z dzwonami i jedno większe maswerkowe z ostrołucznym zamknięciem w przyziemiu od zachodu.
Oświetlenie korpusu nawowego, kaplicy i prezbiterium kościoła w epoce późnego gotyku zapewniały okna o ostrołucznie zamkniętych i czworobocznych obramieniach, przy czym te ostatnie wyposażano w okapniki montowane na rzeźbionych wspornikach. Maswerki okienne powtarzały popularne wówczas motywy pięcioliści, często wpisane w zamknięcia typu ośli grzbiet. Stosowano także trójliście, utworzone między innymi w czterodzielnym i trójdzielnym oknie wschodnim. Otwór wejściowy umieszczono w zachodniej części południowej ściany nawy, gdzie w XVI wieku na miejscu starszego osadzono profilowany portal w stylu Tudorów z mocno spłaszczonym ostrołukiem. Kolejny podobny portal utworzono w południowej ścianie prezbiterium dla księdza.
Wewnątrz obie nawy oraz prezbiterium od kaplicy rozdzielono ostrołucznymi arkadami o profilowaniu charakterystycznym dla XIV-wiecznego angielskiego gotyku, złożonym z obustronnego, podwójnego i rozdzielonego rowkiem fazowania. Opuszczono je na wieloboczne filary z płaskimi profilowanymi kapitelami: dwa między nawami, jeden między prezbiterium a kaplicą, oraz jeden na granicy naw, prezbiterium i kaplicy. Podobne profilowanie jak arkady międzynawowe uzyskała arkada tęczy, łącząca prezbiterium z nawą główną, a także sąsiednia arkada łącząca kaplicę z nawą północną.
Stan obecny
W bryle dzisiejszego kościoła całkowicie nowożytnymi dodatkami są obie kruchty południowe oraz aneks po północnej stronie wieży. Część ze ścian została miejscami przelicowana lub przemurowana, a od południa, północy i wschodu dostawiono przypory. Niektóre z okien zostały wymieniona w XIX stuleciu. Oryginalne z XVI wieku przetrwały w południowej ścianie nawy i prezbiterium (z odnowionymi maswerkami) oraz jedno w północnej ścianie kaplicy. Nie przekształcone otwory widnieją również w murach wieży. Wewnątrz kościoła zachowały się XIV-wieczne arkady międzynawowe.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Martin C.H., Silvester R.J., Watson S.E., Historic settlements in the Brecon Beacons National Park, [b.m.w.] 2013.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.