Historia
Murowany kościół w Llanfihangel y Creuddyn zbudowany został w XIV wieku, jako świątynia filialna, prawdopodobnie stanowiąca własność biskupów St Davids. Rozbudowywany był w XV stuleciu, kiedy to wzniesiona została masywna wieża. Prezbiterium i północne ramię transeptu przekształcano w 1835 i 1846 roku. Duży wiktoriański remont przeprowadzono w latach 1870-1874 roku. W jego trakcie niestety wymieniono wszystkie portale i okna, a także wybudowano kruchtę na miejscu starszego przedsionka. Następnie pod koniec XIX wieku prowadzono prace remontowo – budowlane przy wieży, na której wzniesiono iglicę i nieco obniżono przedpiersie. W 1904 roku do kościoła dobudowana została zakrystia, zaś w 1933 roku podziemna kotłownia.
Architektura
Kościół zbudowany został w północnej części szerokiej doliny, w pobliżu niewielkiej rzeki Ceunant. Wzniesiony został na planie krzyża łacińskiego, składającego się z pojedynczej prostokątnej nawy, transeptu i prezbiterium na rzucie zbliżonym do kwadratu. Otrzymał formę podobną do kościołów w Llanbardarn Fawr oraz Llanddewi Brefi, gdzie również zbudowano płytkie transepty, bardzo popularne w XIV wieku na terenie Walii. Poszczególne części kościoła św. Michała mogły być wznoszone w pewnych odstępach czasu, gdyż mury prezbiterium ujęte zostały u podstawy pochyłym cokołem z gzymsem, elementem w który nie została wyposażona nawa.
Wnętrze kościoła dostępne było portalem umieszczonym w zachodniej części południowej ściany nawy, być może już w średniowieczu poprzedzonym niewielką kruchtą. Prawdopodobnie kolejny portal wejściowy znajdował się w południowej ścianie szczytowej transeptu. Pierwotnie oświetlenie kościoła zapewniać mogły ostrołuczne, stosunkowo wąskie i rozglifione do wnętrza okna, z których część przypuszczalnie wymieniona została na późnogotyckie u schyłku średniowiecza. Okno o stylistyce angielskiego gotyku wertykalnego mogło zostać założone we wschodniej i południowej ścianie prezbiterium, natomiast transept i nawa opisywane były jako ciemne, zapewne więc do końca średniowiecza bazowały na mniejszych otworach z XIV wieku. Na przełomie XV i XVI wieku nawę, prezbiterium oraz transept przykryto drewnianymi kolebkami, powstałymi na miejscu starszych lub zbudowanymi w celu przykrycia otwartej więźby dachowej.
Na przecięciu naw wszystkie części kościoła rozdzielono wysokimi arkadami o ostrołucznych archiwoltach osadzonych na gzymsach impostowych. W XV wieku nad nimi wzniesiona została czworoboczna wieża, wyjątkowo masywna w stosunku do reszty budowli. Wnętrze wieży ponad przyziemiem pomieściło trzy kondygnacje, rozdzielone drewnianymi stropami i dostępne za pomocą spiralnej klatki schodowej, osadzonej w północno – wschodnim narożniku przecięcia naw. Dwa z pięter doświetlane były jedynie drobnymi szczelinami. Większe przeźrocza znajdowały się tylko na najwyższej kondygnacji z dzwonami. Nad nimi mury wieży zwieńczono typowym dla Walii przedpiersiem osadzonym na wysuniętych z lica wspornikach.
Stan obecny
Kościół posiada dziś średniowieczne mury obwodowe nawy, transeptu, prezbiterium i XV-wiecznej wieży, zwracającej uwagę znacznymi rozmiarami, jak na wiejską budowlę sakralną (oryginalnie mogła być wyższa o dodatkowe 2-2,5 metra, obniżone w trakcie montażu iglicy). Dodatkiem nowożytnym jest zakrystia po północnej stronie prezbiterium oraz kruchta przed południowym wejściem do nawy. Większość obramień okiennych i drzwiowych uległa wymianie lub przekształceniu, za wyjątkiem szczelinowych otworów wieży. Kopią oryginalnego okna może być XIX-wieczne ościeże otworu w północnej ścianie prezbiterium. Wewnątrz zachowała się beczkowa, drewniana więźba dachowa z około 1500 roku, zastosowana w nawie, transepcie i prezbiterium. Średniowieczne są również podwieżowe arkady, prawdopodobnie powstałe w XIV wieku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Glynne S.R., Notes on the Older Churches in the Four Welsh Dioceses, „Archaeologia Cambrensis”, 2/1885.
Lloyd T., Orbach J., Scourfield R., The buildings of Wales. Carmarthenshire and Ceredigion, London 2006.
Ludlow N., Ceredigion Churches, An Overview of the Churches in Ceredigion, Llandeilo 2000.
Ludlow N., Ceredigion Churches, Church Reports, Llandeilo 2000.
Salter M., The old parish churches of South-West Wales, Malvern 2003.
Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.