Llanelidan – kościół św Elidana

Historia

   Kościół w Llanelidan (ecclesia de Lanelidem) po raz pierwszy odnotowany został w źródłach pisanych już w 1254 roku, lecz w XIV stuleciu został gruntownie przebudowany w stylistyce gotyckiej. Mniejsze prace, głównie prowadzone przy wymianie okien, prowadzono w XV i w pierwszej połowie XVII wieku. Część budowli odnowiono w 1830 roku, lecz w 1889 roku kościół miał się znajdować w tak złym stanie, iż dach groził zawaleniem. W kolejnym roku przeprowadzono remont według projektu Johna Douglasa, w trakcie którego nawę przedłużono od zachodu o zakrystię oraz usunięto schody na zdemontowane już w 1859 roku lektorium. Kolejne prace remontowe miały miejsce w 1937 roku.

Architektura

   Średniowieczny kościół miał formę często spotykaną na terenie północnej Walii, mianowicie składał się z dwóch naw na planie prostokąta o takiej samej długości i szerokości, przykrytych osobnymi dachami dwuspadowymi i nie posiadającymi wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium.
   Wnętrze oświetlały okna w stylu angielskiego gotyku wertykalnego. Były zamknięte ostrołukami i wypełnione kunsztownymi maswerkami, przy czym największe umieszczono w ścianach wschodnich obu naw, gdzie znalazło się okno czwór i pięciodzielne z prześwitami zwieńczonymi pięcioliściami i trójliściami. Wejście umieszczono w zachodniej części nawy północnej, być może pierwotnie portal wejściowy znajdował się także w ścianie zachodniej tejże nawy. Kolejny (obecnie zamurowany) mieścił się pod oknem w zachodniej ścianie nawy południowej.
   Wnętrze kościoła podzielono na nawy pięcioma ostrołucznymi, profilowanymi arkadami opartymi na wielobocznych filarach i przykryto drewnianą, otwartą więźbą dachową. Być może już w średniowieczu wschodnia, prezbiterialna  część kościoła wyróżniona była drewnianą kolebką zamiast otwartej więźby, a z pewnością była oddzielona od przeznaczonej dla świeckich części zachodniej drewnianymi przegrodami lektorium.

Stan obecny

   Obecny wygląd kościoła św. Elidana jest wynikiem gruntownych nowożytnych prac renowacyjnych, choć zachował oprócz murów obwodowych (miejscami przemurowanych) całkiem dużo średniowiecznych detali architektonicznych. Najbardziej rzucają się w oczy dwa późnogotyckie okna wschodnie. Ponadto przetrwały oryginalne dwa skrajne okna południowe oraz wschodnie okno w nawie północnej z XIV wieku. Z tego okresu zachował się także portal północny, obecnie umieszczony wewnątrz XVII-wiecznej kruchty, niekiedy opisywanej jako pochodzącej z okresu średniowiecza. Z pewnością natomiast w całości nowożytnym elementem jest zachodnia część nawy północnej (wykorzystywana jako zakrystia). Cennym zabytkiem jest częściowo zachowana XIV-wieczna więźba dachowa nawy północnej.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of North Wales, Malvern 1993.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Church of St Elidan A Grade II* Listed Building in Llanelidan, Denbighshire.