Llaneilian – kościół św Eiliana

Historia

   Romański kościół św. Eiliana zbudowany został w XII wieku, a w XIV wieku tuż obok niego wzniesiono niewielką, początkowo wolnostojącą kaplicę. W XV wieku kościół został gruntownie przebudowany, a w zasadzie wzniesiony od podstaw za wyjątkiem pozostawionej starej wieży. Prace te prawdopodobnie miały miejsce w czwartej ćwierci tamtego stulecia, gdyż na przyporach korpusu pozostawiono wyryte daty 1480 i 1481. W 1614 roku połączono krótkim korytarzem kaplicę z prezbiterium kościoła. Były to ostatnie poważniejsze prace budowlane, gdyż renowacje z lat 1873 i 1929 nie zmieniły znaczącą wyglądu budowli. Współczesny remont zabytku miał miejsce w 2002 roku.

Architektura

   Kościół u schyłku średniowiecza uzyskał dość ciekawą i nietypową dla Walii i Anglii formę, zwłaszcza dzięki kwadratowej w planie, nietypowej wieży z XII wieku. Stanowiła ona zachodnią część kościoła, horyzontalnie podzielona została uskokami muru na trzy równe części i zwieńczona rzadko spotykanym w walijskich dzwonnicach czterospadowym, kamiennym dachem. Jej elewacje przepruto małymi otworami okiennymi, a wewnątrz przyziemie otwarto na nawę arkadą.
   Późnogotycki korpus wzniesiono na planie prostokąta. Był szeroki ale stosunkowo krótki, od zewnątrz wzmocniony przyporami, w narożnikach usytuowanymi pod skosem. Na każdej z przypór na wysokości około 2-2,5 metra umieszczono w okręgach krzyże konsekracyjne. Od wschodu korpus sąsiadował z węższym i jeszcze krótszym prezbiterium, także wzniesionym na planie prostokąta. Obie części odgrodzone zostały wewnątrz drewnianą przegrodą lektorium, osadzoną wewnątrz ostrołucznej arkady tęczy i zaopatrzoną w balkon dostępny spiralną klatkę schodową w narożniku południowo – wschodnim. Wejście do kościoła znajdowało się w zachodniej części ściany południowej korpusu. Od początku XVI wieku poprzedzone było kruchtą.
   Po południowo – wschodniej stronie prezbiterium kościoła usytuowana została nieduża, salowa kaplica, wzniesiona na planie prostokąta o innej orientacji niż kościół. Tą bardzo prostą budowlę oświetlały okna od południa i wschodu, od zachodu zaś znajdowało się wejście, później poprzedzone krótkim zadaszonym korytarzem łączącym się z południową ścianą prezbiterium. Korytarz od południa doświetlały dwa czworoboczne okienka o ościeżach z dużych kamiennych bloków.

Stan obecny

   Kościół w Llaneilian to dziś budowla wyjątkowa nie tylko na wyspie Anglesey, ale i w całej Walii. Szczególnie cenna jest XII-wieczna wieża, jedna z nielicznych zachowanych z tego okresu, ciekawy jest również układ kościoła z połączoną z nim XIV-wieczną kaplicą. Wewnątrz zachowało się cenne lektorium z przełomu XV i XVI wieku, co ważne przetrwałe łącznie z wysuniętym ku nawie balkonem – galerią, tworzącą jego górną część. Widoczne na nim malowidła (personifikacja śmierci) są dodatkiem nowożytnym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of North Wales, Malvern 1993.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Church of St Eilian A Grade I Listed Building in Llaneilian, Isle of Anglesey.