Historia
Kościół w Llanddew zbudowany został w XIII, a być może nawet jeszcze XII wieku. Według miejscowej legendy święta Eluned, córka Brychana, uciekła w to miejsce od niechcianego admiratora około 500 roku n.e. i prowadziła życie mniszki, do czasu aż odrzucony zalotnik odnalazł ją i zabił. Odcięta głowa świętej miała stoczyć się po zboczu i zatrzymać przy drzewie cisu, obok którego pojawiło się cudowne źródło, które stało się miejscem pielgrzymek.
Kościół został przebudowany w latach 20-tych XVII wieku, kiedy wzniesiono lub przebudowano wieżę na przecięciu naw. Około 1780 roku założono nowy hełm na wieżę, ale po około stu latach kościół znajdował się już w większości w ruinie, użytkowana była jedynie nawa. Renowację połączoną z częściową przebudową, która dotknęła głównie mur fasady zachodniej, przeprowadzono w 1884 roku i na początku XX wieku. Wzniesiono wówczas kruchtę po stronie południowej.
Architektura
Kościół św. Dawida pierwotnie najpewniej był niewielką i prostą budowlą salową, wzniesioną na planie prostokąta, usytuowaną nad zboczem łagodnie opadającym ku rzece Honddu na zachodzie. Na skutek rozbudowy przeprowadzonej jeszcze w XIII wieku, budowla otrzymała w planie kształt krzyża łacińskiego, złożony ze starszej nawy, dwóch ramion symetrycznego transeptu i czworobocznego w planie prezbiterium po stronie wschodniej, przy czym prezbiterium wyróżniało się znaczną długością, prawie taką samą jak nawa.
Od czasu XIII-wiecznej przebudowy okna kościoła były wąskie, lancetowate, rozglifione do wnętrza i niekiedy zamknięte u góry trójliśćmi. Wąskie były nawet okna umieszczone w ścianach szczytowych transeptu. Wyróżniała się triada okien przepruta w ścianie wschodniej prezbiterium (środkowe nieco wyższe niż boczne), ze wszystkimi otworami połączonymi ze sobą gzymsem, przechodzącym do formy ostrołucznych ślepych arkadek nad archiwoltami. Zgodnie ze średniowieczną tradycją budowlaną, całkowicie bez otworów pozostawiona została północna ściana nawy, ale już w ścianie północnej prezbiterium przebito trzy okna. Po trzy okna umieszczono też od południa w nawie i prezbiterium oraz być może od zachodu.
Wejście do kościoła umieszczono w zachodniej części południowej ściany nawy, w prosto wykonanym portalu bez ciosowego obramienia. W południowej ścianie prezbiterium już w XIII wieku osadzono portal dla plebana z trójlistnym zamknięciem. Wnętrze kościoła na wysokości środkowego przęsła na przecięciu naw prawdopodobnie przedzielone było pierwotnie przez lektorium, gdyż w obu ścianach wzdłużnych w zachodniej części prezbiterium przebito pod skosem dwa otwory do podglądania głównego ołtarza.
Stan obecny
Kościół św. Dawida w Llanddew uważany jest dziś za najstarszą budowlę sakralną w hrabstwie Brecknockshire. Jego najwcześniejszą częścią jest zapewne nawa, przepruta podobnie jak prezbiterium i transept, wąskimi, ostrołukowymi oknami, w większości pochodzącymi z XIII wieku. Wieża na przecięciu naw została dobudowana lub znacznie przebudowana w 1629 roku, lecz stylistycznie pasuje do reszty budowli. Nowożytna jest także kruchta przed południowym wejściem do nawy. Wewnątrz ze średniowiecznego wyposażenia zachowały się dwie kropielnice, chrzcielnica, piscina i dwa rzeźbione geometrycznymi motywami nadproża (oba nie na swoich pierwotnych miejscach).
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.