Llanblethian – zamek św Kwintyna

Historia

   Południowa Walia została podbita przez Roberta Fitzhamona, barona z Gloucester, pod koniec jedenastego wieku. Podbite ziemie obejmowały między innymi Llanblethian, które Robert około 1102 roku nadał Herbertowi de St Quentin. Herberta najprawdopodobniej był fundatorem pierwszych drewniano – ziemnych obwarowań, rozbudowanych następnie pod koniec XII wieku.
   Zamek pozostał w rodzinie St Quentin do 1233 roku, kiedy to został przejęty przez Richarda Siwarda. Nowy właściciel został jednak uznany za wyjętego spod prawa w 1245 roku, a Llanblethian przeszło na Richarda de Clare, earla Gloucester a zarazem lorda Glamorgan. Jego wnuk, Gilbert de Clare, rozpoczął wielką przebudowę zamku gdy doszedł do pełnoletniego wieku w 1312 roku. Prace te zostały jednak przerwane w 1314 roku, z powodu śmierci Gilberta w bitwie pod Bannockburn.
   W 1317 Llanblethian zostało przyznane Hugh Despenserowi, niesławnemu królewskiemu faworytowi, z czasem znienawidzonemu przez większość angielskiej szlachty tak mocno, iż w 1321 roku napięta sytuacja zakończyła się wybuchem buntu lordów z marchii. W jego trakcie między innymi zniszczony został zamek w Llanblethian, choć rodzina Despenserów zdołała go zatrzymać nawet po upadku królewskiego faworyta. Pozwoliło to na ukończenie prac budowlanych przez Edwarda Despensera, zmarłego w  Llanblethian w 1375 roku.
   Przez okres XV wieku budynek bramny zamku wykorzystywany był jako lokalne więzienie, już jednak w spokojnym XVI stuleciu, podobnie jak wiele innych warowni, zamek stracił na znaczeniu i podupadł. W XVIII wieku był już w dużej części zrujnowany, ale pomieszczenia na parterze bramy zostały przekształcone w dom mieszkalny, który był użytkowany do XIX wieku.

Architektura

   Pierwotny zamek miał postać zamkniętego, drewniano – ziemnego obwodu fortyfikacji (ringwork) o średnicy około 40 metrów. Zostały one wzniesione na wzgórzu z widokiem na zakole rzeki Thaw, która zapewniała silną, naturalną obronę od strony północnej, zachodniej i południowej ze względu na strome nadrzeczne skarpy. Pod koniec XII wieku na wyniosłości terenu zbudowany został kamienny czworoboczny donżon. Prawdopodobnie jego boki miały około 14-15 metrów długości.
   W XIV wieku donżon został otoczony kamiennym murem obronnym o grubości około 2 metrów, wyznaczającym dziedziniec na planie nieregularnego czworoboku zwężającego się po stronie wschodniej. Kurtyna północna i zachodnia miały po około 60 metrów długości, południowa zaś była nieco krótsza, około 55-metrowa. Dodatkową obronę zamku zapewniała prostokątna w planie wieża północno – wschodnia o wymiarach 13,5 x 10,5 metra oraz wieloboczna wieża południowo – wschodnia o średnicy około 10 metrów. Dużo mniejsza, półokrągła wieżyczka zajmowała narożnik północno – zachodni.
   Wjazd do zamku zapewniała od strony wschodniej potężna brama, składająca się z dwóch wielobocznych baszt flankujących szeroki na 3,2  metra przejazd pomiędzy nimi. Zamykany był on umieszczonymi na skrajach dwoma bronami, wrotami oraz posiadał po bokach dwa pomieszczenia dla straży, każde z czterema krzyżowymi otworami strzelczymi (w tym trzy skierowane w przedpole a jeden w stronę przejazdu bramnego). Pomieszczenie północne było nieco mniejsze, gdyż obok w grubości muru znajdowała się klatka schodowa na piętro. Górna kondygnacja posiadała tylko jedno pomieszczenie ogrzewane kominkiem, choć mogły istnieć drewniane ścianki działowe wydzielające mniejsze komnaty. W południowo – zachodnim rogu pomieszczenia znajdowała się latryna, było ono także na wysokości 9 metrów skomunikowane z przyległymi kurtynami muru. O wyglądzie drugiego piętra niewiele wiadomo, prawdopodobnie znajdowały się na nim pomieszczenia mieszkalne.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego zachowała się wschodni budynek bramny bez najwyższej kondygnacji, fragmenty murów obronnych o niewielkiej wysokości i ułomki murów w miejscu dawnego donżonu, spośród którego dojrzeć można jedynie około 5 metrowej wysokości fragment ściany północnej. Mur obwodowy najlepiej zachował się po stronie północnej (do wysokości około 2 metrów) oraz zachodniej. Wstęp na teren zamku jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Salter M., The castles of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.