Guilsfield – kościół św Aelhaiarna

Historia

   Kościół św. Aelhaiarna wybudowany został na przełomie XIII i XIV wieku, na miejscu według tradycji zamieszkałym już w V/VI wieku, kiedy to okoliczne tereny chrystianizował św. Bueno i władcy Powys. Pod koniec XIV lub na początku XV wieku, zapewne w związku z powiększeniem liczby wiernych, kościół poddano gruntownej przebudowie i powiększono do formy budowli trójnawowej, a następnie zaopatrzono w okazałą kruchtę. W 1739 roku do kruchty tej dostawiono nowożytny już aneks. Kolejne zmiany, głównie we wnętrzu i wyposażeniu świątyni, wprowadzono w trakcie renowacji w latach 70 i 80-tych XIX wieku. W ich wyniku usunięto także część wcześniejszych modyfikacji nowożytnych np. lukarny naw bocznych.

Architektura

   W XIV wieku kościół składał się jednonawowego korpusu i masywnej, przysadzistej wieży po stronie zachodniej. Nie wiadomo jak wyglądało wówczas prezbiterium i czy było wogóle wyróżnione zewnętrznie z bryły korpusu. Wielka przebudowa z przełomu XIV i XV wieku, a także kolejne prace z XV wieku ukształtowały nieregularną w planie trójnawową budowlę o formie bazyliki, a więc z nawą główną wyższą niż nawy boczne i oświetlaną własnymi oknami w clerestorium, przy czym nawa południowa była krótsza, a w zachodniej części stykała się z okazałą dwukondygnacyjną kruchtą. Przedłużeniu ku wschodowi uległo prezbiterium, wzniesione na planie prostokąta o tej samej szerokości i wysokości co nawa główna. Od północy i południa flankowane było bocznymi kaplicami, będącymi przedłużeniem naw bocznych.
   Oświetlenie naw bocznych i nawy głównej od północy i południa zapewniały jedno i dwudzielne oraz najczęściej trójdzielne okna, wszystkie w czworobocznych ościeżach, z prześwitami zwieńczanymi trójliściami. Ostrołuczną formę otrzymały jedynie okna wschodnie naw bocznych oraz okna w prezbiterium, gdzie główną rolę odgrywało oświetlające ołtarz duże okno z pięciodzielnym maswerkiem. W trakcie późnośredniowiecznej przebudowy przekształceniu uległa także wieża. Na jej najwyższej kondygnacji przebito nowe okna dzielone laskami na dwa zwieńczone trójliśćmi prześwity, a powyżej osadzono blankowane przedpiersie ze sterczynami w narożnikach. Komunikację pomiędzy kondygnacjami wieży zapewniały spiralne schody osadzone w grubości północno – wschodniego narożnika.
   Wnętrze nawy głównej otwarte zostało ku północy trzema ostrołucznymi arkadami z dwoma profilowanymi filarami, a ku krótszej nawie południowej dwoma ostrołucznymi arkadami opartymi na pojedynczym filarze. Nawę główną po podwyższeniu przykryto otwartą więźbą dachową, zaś w XVI wieku nad prezbiterium rozpostarto płaski strop, podzielony na liczne panele z ponad stu czterdziestoma zwornikami w ich narożnikach. Każdy zwornik ozdobiony został trójliściami, czwórliściami, kołami i różnymi motywami geometrycznymi przypominającymi śnieżne płatki. Co charakterystyczne i wyjątkowe większość zworników otrzymała unikalny kształt, tak iż jedynie część ich wzorów się powtarzała.

Stan obecny

   Kościół w Guilsfield jest dziś ważnym zabytkiem, oznaczonym najwyższym stopniem w klasyfikacji pomników walijskiej architektury. Zawdzięcza to stanowi zachowania (łącznie z wieszością ościeży i maswerków okiennych, więźbą dachową nawy głównej i prezbiterium), bardzo bogatemu układowi i formie jak na świątynie parafialne, a także samemu miejscu o wczesnośredniowiecznych korzeniach.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Church of St Aelhaiarn including Outbuilding to W end of N Aisle and outbuilding on W side of Porch A Grade I Listed Building in Guilsfield, Powys.