Historia
Kościół farny w Gladestry zbudowany został w XIII wieku, być może na miejscu wcześniejszej świątyni (owalny kształt przykościelnego cmentarza wskazywałby na wczesnośredniowieczne korzenie miejscowej chrześcijańskiej społeczności). W kolejnym, XIV stuleciu, budynek został znacznie powiększony o wieżę, drugą nawę i nowe prezbiterium, zaś prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku dobudowana została kruchta. W XVI wieku prezbiterium kościoła poddane zostało późnogotyckiej przebudowie, w trakcie której między innymi wymieniono więźbę dachową. Usytuowany na angielsko – walijskim pograniczu kościół funkcjonował także w okresie wczesnonowożytnym, po zwycięstwie w Anglii reformacji, przy czym miejscowa parafia jako jedna z pierwszych, już na początku XVIII wieku, zaprzestała użytkowania gaelickiego śpiewnika i biblii, które zostały zastąpione przez tłumaczenia angielskie. Kościół poddany był renowacji w 1910 oraz w 1982 roku.
Architektura
Kościół zbudowany został po północnej stronie strumienia Gladestry, na wzniesieniu o łagodnych zboczach. U schyłku średniowiecza składał się z XIII-wiecznej, prostokątnej w planie nawy głównej, dostawionego od strony wschodniej prezbiterium, XIV-wiecznej wąskiej nawy północnej, wieży z XIV wieku na rzucie kwadratu, umieszczonej po zachodniej stronie nawy głównej, oraz kruchty poprzedzającej południowe wejście do nawy. Prezbiterium uzyskało tą samą szerokość co nawa główna, zaś nawa boczna tą samą długość co nawa główna. Na wschodzie prezbiterium zamknięto ścianą prostą. Ze względu na nieco mniejszą wysokość przykryte zostało osobnym dachem dwuspadowym, podczas gdy nad nawą boczną rozłożono dach jednospadowy.
Główne wejście do kościoła ujęto ostrołucznym portalem. Drugi portal wejściowy o ostrołucznym wykroju, przeznaczony dla plebana, przebity został w południowej ścianie prezbiterium. Pierwotnie okna kościoła były niewielkie, wąskie, lancetowate. Wyróżniały się zwłaszcza wąskie szczeliny o obronnym wyglądzie umieszczone w wieży, za wyjątkiem najwyższej kondygnacji na której umieszczono nieco większe otwory, by słychać było dźwięk dzwonów. W okresie późnego gotyku okna nawy i prezbiterium wymieniono na większe, ostrołuczne i z czworobocznymi obramieniami, często wielodzielne, z bogatymi maswerkami zamkniętymi trójliśćmi lub łukami w ośle grzbiety.
Wewnątrz zarówno nawę jak i prezbiterium przykryto otwartą więźbą dachową, przy czym w nawie osadzono ją na kamiennych wspornikach (z których co najmniej dwa płaskorzeźbiono), a w prezbiterium na koronie muru. Więźbę prezbiterium z łukowo usztywnionymi krokwiami i jętkami udekorowano w spodniej części każdego wiązara dębowymi rzeźbionymi guzami, natomiast wiatrownice wycięto tak by tworzyły czwórliście. Starsze więzary nawy utworzyły dolne poziome belki, podparte łukowo wyciętymi mieczami na wspomnianych kamiennych konsolach, krokwie, a także centralne podpory pionowe (wieszaki) i podpory ukośne (krzyżulce).
Obie główne części kościoła w XIV wieku oddzielono ostrołuczną arkadą tęczy, zamkniętą archiwoltą z podwójnym fazowaniem rozdzielonym rowkiem, której zewnętrzne fazowanie poprowadzono do posadzki, a wewnętrzne płynnie wtopiono w ościeże. Nawę północną otwarto na nawę główną trzema ostrołucznymi arkadami, opartymi na dwóch ośmiobocznych filarach z płaskimi profilowanymi kapitelami i dwóch półfilarach przyściennych. Arkady międzynawowe udekorowano podobnie jak arkadę tęczy, podwójnym obustronnym fazowaniem z rozdzielającymi rowkami. Przyziemie wieży połączono z nawą główną ostrołucznie zamkniętym portalem.
Stan obecny
Kościół w Gladestry należy do grupy najlepiej zachowanych średniowiecznych, sakralnych budowli walijsko – angielskiego pogranicza. Przetrwały mury jego XIII-wiecznej nawy, przebudowanego w XVI wieku prezbiterium, wieży, nawy północnej i XV-wiecznej kruchty (współczesny jest jedynie aneks po północnej stronie wieży). Co więcej w nawie zachowała się więźba dachowa z XV wieku a w prezbiterium z XVI wieku. W tym ostatnim dojrzeć można także przeniesioną ze starszego prezbiterium XIII-wieczną piscinę, zaś w nawie chrzcielnicę z tego samego okresu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions in Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments in Wales and Monmouthshire, III County of Radnor, London 1913.