Gladestry – kościół św Marii

Historia

   Kościół farny w Gladestry zbudowany został w XIII wieku, być może na miejscu wcześniejszej świątyni (owalny kształt przykościelnego cmentarza wskazywałby na wczesnośredniowieczne korzenie miejscowej chrześcijańskiej społeczności). W kolejnym, XIV stuleciu, budynek został znacznie powiększony o wieżę, drugą nawę i nowe prezbiterium, zaś prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku dobudowana została kruchta. W XVI wieku prezbiterium kościoła poddane zostało późnogotyckiej renowacji i przebudowie, w trakcie której między innymi wymieniono więźbę dachową. Usytuowany na angielsko – walijskim pograniczu kościół funkcjonował także w okresie nowożytnym, po zwycięstwie w Anglii reformacji, choć miejscowa parafia jako jedna z pierwszych już na początku XVIII wieku zaprzestała użytkowania gaelickiego śpiewnika i biblii, które zostały zastąpione przez tłumaczenia angielskie. Sam kościół poddany był renowacji w 1910 oraz w 1982 roku.

Architektura

   U schyłku średniowiecza kościół składał się z XIII-wiecznej, prostokątnej w planie nawy głównej, dostawionego od strony wschodniej, także prostokątnego prezbiterium o tej samej szerokości co nawa główna, wąskiej nawy północnej równej długością nawie głównej, wieży na rzucie kwadratu po stronie zachodniej oraz kruchty poprzedzającej południowe wejście do nawy. Drugi portal wejściowy o ostrołucznym wykroju, przeznaczony dla plebana, przebity został w południowej ścianie prezbiterium. Pierwotnie okna kościoła były niewielkie, wąskie, lancetowate. Wyróżniały się zwłaszcza wąskie szczeliny o obronnym wyglądzie umieszczone w wieży, za wyjątkiem najwyższej kondygnacji na której umieszczono nieco większe otwory, by słychać było dźwięk dzwonów. W okresie późnego gotyku okna nawy i prezbiterium wymieniono na większe, ostrołuczne, często wielodzielne, z prześwitami zwieńczonymi trójliściami lub łukami w ośle grzbiety. Wewnątrz zarówno nawę jak i prezbiterium przykryto otwartą więźbą dachową. Nawę północną otwarto na nawę główną trzema arkadami opartymi na dwóch filarach.

Stan obecny

   Kościół w Gladestry należy do grupy najlepiej zachowanych średniowiecznych, sakralnych budowli walijsko – angielskiego pogranicza. Przetrwały mury jego XIII-wiecznej nawy, przebudowanego w XIV wieku prezbiterium, wieży, nawy północnej i XV-wiecznej kruchty (współczesny jest jedynie aneks po północnej stronie wieży). Co więcej w nawie zachowała się więźba dachowa z XV wieku a w prezbiterium z XVI wieku. W tym ostatnim dojrzeć można także przeniesioną ze starszego prezbiterium XIII-wieczną piscinę, zaś w nawie chrzcielnicę z tego samego okresu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Parish Church of St Mary A Grade I Listed Building in Gladestry, Powys.