Historia
Osada nad zatoką Flimston wzniesiona została i funkcjonowała w epoce żelaza, która na terenie Brytanii trwała od około 800 roku p.n.e. do 100 roku n.e. Nie ma pewności, czy jej obwarowania powstały na skutek jednej fazy budowlanej, czy też były efektem stopniowej rozbudowy. Miejscowa ludność utrzymywać się mogła z hodowli, niewielkich upraw, połowów ryb i przybrzeżnego zbieractwa. Usytuowanie osady na nadmorskim cyplu zapewniało nie tylko ochronę, ale i kontrolę przybrzeżnego szlaku, a ponadto, ze względu na spektakularne położenie, mogło zwiększać prestiż jej mieszkańców. Osada nigdy nie została odnotowana w starożytnych lub wczesnośredniowiecznych przekazach pisemnych, gdyż została zniszczona lub raczej porzucona na długo przed zromanizowaniem południowo – zachodniej części Walii.
Architektura
Osada założona została na cyplu wysuniętym w stronę otwartego morza. Naturalne ukształtowanie terenu zapewniało jej ochronę z trzech stron, za pomocą bardzo wysokich i stromych klifów, opadających kilkudziesięcioma metrami ku wodzie i ku skalistym plażom. Jedyne dojście możliwe było od północy, z wyżej leżącego terenu, który opadał na obszarze cypla ku południowi i południowemu – wschodowi. Jego maksymalna długość wynosiła około 210 metrów z północy na południe, natomiast szerokość ze wschodu na zachód około 60 metrów.
Tylna część przylądka była najbardziej poszarpana skałami i wielowiekową erozją morskich fal i silnych wiatrów. Choć proces ten w epoce żelaza zapewne nie był jeszcze bardzo zaawansowany, to w południowo – zachodniej części mógł już wówczas utworzyć się wydzielony obszar z dwoma mniejszymi cyplami, dostępnymi bardzo wąskimi szyjami z głównej części osady. Pomiędzy nimi natura ukształtowała tak zwany kocioł, czyli głęboką rozpadlinę o mniej więcej trójkątnym w planie kształcie, ze stromymi ścianami opadającymi wprost do wody. Niewykluczone, że to nietypowe ukształtowania terenu, ciemne, głębokie i przepastne, miało znaczenie dla założycieli osady, przykładowo w trakcie przeprowadzania ceremonii religijnych.
Obwarowania osady poprowadzono półkolem w poprzek nasady cypla, celem odcięcia i zabezpieczenia jedynej dogodnej drogi. Składały się z trzech linii wałów i poprzedzających je rowów, z których dwa wewnętrzne utworzono obok siebie, bez obszaru bermy, natomiast trzeci, zewnętrzny, w odległości około 30 metrów. Mogło to być efektem rozbudowy, jak i celowego działania, wynikającego z chęci pozostawienia szerszego obszaru między obwarowaniami, przykładowo dla ochrony zwierząt hodowlanych. Każdy wał zwieńczono płaską koroną i zwrócono w przedpole stromym zewnętrznym licem, co wskazywałoby na poświęcenie przez budowniczych wiele uwagi cechom strukturalnym obwałowań. Wały wewnętrznej miały co najmniej 3 metry wysokości i około 12 metrów szerokości każdy. Wał zewnętrzny był węższy, o szerokości około 8 metrów, a także nieco niższy. Rowy suchej fosy, wykute w wapiennym podłożu, dzięki poprowadzeniu tuż przed wałami, dodatkowo zwiększyły ich wysokość od strony zewnętrznej.
Wjazd na teren osady utworzony została mniej więcej pośrodku obwałowań, jako stosunkowo proste luki w linii wałów. Każda brama flankowana była rodzajem bastionu zwieńczonego małą platformą, przypuszczalnie pierwotnie stanowiącą podstawę drewnianej wieży lub będącą stanowiskiem dla strzelców. Wszystkie bramy były lekko asymetryczne, rozmieszczone w jednej osi, bez wzmocnień w postaci przypór. Do ich budowy zapewne wykorzystane były większe ilości drewna, z którego skonstruowane mogły być pomosty nad przejazdami lub nawet wyższe konstrukcje wieżowe, połączone z chodnikami straży w koronie wałów.
Zabudowa mieszkalna osady składała się prawdopodobnie z okrągłych drewnianych domów, typowych dla społeczności celtyckich w Brytanii. Były one wznoszone z kamienia lub z wkopywanych w podłoże słupów, rozmieszczonych w równych odległościach na planie koła, pomiędzy którymi przestrzenie wypełniano mniejszymi belkami lub ścianami plecionkowymi, nierzadko oblepionymi gliną. Niskie ściany domów wieńczyły stożkowe dachy kryte strzechą lub torfem. W przypadku większych budowli, oprócz ścian obwodowych, podporę dachu stanowiły słupy tworzące wewnętrzne podziały lub wolnostojące słupy rozmieszczone pośrodku domostwa. Ogrzewanie zapewniały centralnie usytuowanego paleniska, z których dym prawdopodobnie przesączał się przez poszycie dachowe, a nie ulatniał przez otwory.
Stan obecny
Teren osady dostępny jest drogą z ośrodka szkolenia wojskowego Castlemartin, która okresowo jest zamykana na czas prowadzenia ćwiczeń. Dlatego warto z wyprzedzeniem sprawdzić dostępność Flimston Bay w internecie. Ponadto trzeba uważać na niezabezpieczone bardzo wysokie klify, dzięki którym cypel jest jednym z najbardziej spektakularnych na terenie Walii. Obwałowania z epoki żelaza zachowały się w stosunkowo dobrym stanie, za wyjątkiem krawędzi przy skarpach poddanych procesowi erozji, zwłaszcza po stronie wschodniej, gdzie dodatkowo przez jakiś czas funkcjonował kamieniołom. Po zabudowaniach mieszkalnych nie ma żadnych wyraźnych gołym okiem śladów, ale dostrzec można co najmniej cztery platformy, wskazujące na miejsca, gdzie stały domostwa.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Driver T., The Hillforts of Iron Age Wales, Eardisley 2023.
Forde-Johnston J., Hillforts of the Iron Age in England and Wales, Liverpool 1976.
Murphy K., Page M., Poucher P., Ramsey R., A survey of defended enclosures in Pembroekshire, 2006-07: gazetteer of ordnance survey grid squares sr89, sr99, ss09 and ss19, [b.m.w.] 2007.
Reid M., Prehistoric Houses in Britain, Princes Risborough 1993.