Ewenny – klasztor benedyktyński

Historia

   Klasztor Ewenny został założony w 1141 roku przez Maurycego de Londres, który przyznał pobliski normański kościół św. Michała benedyktyńskiemu opactwu św. Piotra w Gloucester. Kościół klasztorny został zbudowany w XII wieku przez ojca Maurycego, Williama de Londres, jednego z normańskich rycerzy z Glamorgan. Wkrótce potem wokół świątyni i klasztoru wyrosła osada Ewenny, której ludność traktowała kościół klasztorny jako parafialny, jedynie prezbiterium i transept zarezerwowane były dla mnichów. Założenie klasztorne dość wcześnie zostało obwarowane, w celu ochrony przed walijskimi zbrojnymi napaściami. Fortyfikacje były obsadzone przez stały garnizon, a na początku XIV wieku przebudowano je i wzmocniono. Edward I korzystał ze zbrojnych z Ewenny w jego ataku na Walię w roku 1284, a Henryk IV użył Ewenny jako bazy do ataku na zamek Coity, podczas buntu Owaina Glyndŵra w 1405 roku.
   W 1284 roku wizytację w klasztorze złożył arcybiskup Pecham. Kontrola ujawniła złe zarządzanie i słaby stan finansów w Ewenny. Arcybiskup nakazał wprowadzić surowsze kontrole, a trzem mnichom powierzyć funkcje skarbnika. Upomniał również mnichów za używanie w niewłaściwy sposób pożywienia, którego nie spożyli. Oświadczył, że powinien on być oddawany biednym, a nie członkom rodziny lub psom. Przypomniał mnichom, że nie powinni jeść mięsa i powinni zgodnie z regułą milczeć, mieli też pamiętać o obowiązku dawania jałmużny ubogim.
   Wycena klasztoru przeprowadzona siedem lat później wyniosła nieco ponad 56 £ rocznego dochodu, dostarczanego głównie z podległych kościołów (Ewenny, St Bride’s Major, Colwinston, Oystermouth, Pembrey, and St Ishmael). Jeszcze trudniejsze czasy nastały w XIV wieku w związku z nadejściem zarazy oraz wymarciem rodu założycieli i patronów, rodziny de Londres. Na początku XV wieku majątek klasztoru doznał znacznych szkód podczas buntu Owaina Glyndŵra, prawdopodobnie dlatego, że przeor pomógł zorganizować obronę wobec Walijczyków.
   Konwent został rozwiązany w 1536 i jeszcze w tym samym roku wynajęty Sir Edwardowi Carne. W 1545 roku wykupił on zabudowania klasztorne wraz z dobytkiem i przekształcił na rezydencję mieszkalną, choć kościół wciąż służył za świątynię parafialną. Pod koniec XVII wieku posiadłość
przeszła w ręce rodziny Turbervill, a w XIX stuleciu majątek przejął pułkownik Thomas Picton-Warlow i następnie jego spadkobiercy. W 1803 roku zniszczeniu uległo północne ramię transeptu i boczne kaplice kościoła.

Architektura

   Klasztor otoczony był murem obronnym na planie czworoboku o wymiarach 173×118 metrów i o długości około 550 metrów, wzmocnionym czterema basztami i dwoma czworobocznymi wieżami bramnymi, umieszczonymi od strony północnej i południowej.
   Romański kościół klasztorny w swej ostatecznej formie w okresie późnego średniowiecza miał kształt budowli na planie krzyża łacińskiego. Składał się z korpusu nawowego, północnego i południowego ramienia transeptu, wieży na przecięciu naw i prezbiterium z przyległymi od północy i południa kaplicami. Do południowej strony nawy przylegał wirydarz otoczony krużgankami i zabudową klasztorną z wszystkimi wymaganymi przez regułę pomieszczeniami: dormitorium, refektarzem i kapitularzem oraz zabudową gospodarczą.

Stan obecny

   Do chwili obecnej przetrwał kościół klasztorny, bez zniszczonego północnego ramienia transeptu i kaplic otaczających niegdyś prezbiterium. Pozostałe budynki klasztorne nie zachowały się lub zostały drastycznie przebudowane, tracąc pierwotne cechy stylistyczne. Najciekawszym elementem są widoczne po zachodniej stronie kościoła klasztorne obwarowania, unikalne na terenie Walii. Zachował się spory fragment muru obronnego oraz pięć baszt i wież bramnych. Kościół klasztorny jest natomiast znakomitym przykładem normańskiej architektury romańskiej. We wnętrzu wspaniałego prezbiterium zobaczyć można lektorium z XIV/XVI wieku. Tylko kościół udostępniony jest do zwiedzania, jako iż pozostała zabudowa pozostaje w rękach prywatnych i jest zamieszkiwana. Oczywiście można obejrzeć z zewnątrz klasztorne fortyfikacje.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Burton J., Stöber K., Abbeys and Priories of Medieval Wales, Chippenham 2015.

Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Ewenny Priory Church.
Strona internetowa wikipedia.org, Ewenny Priory.