Dolwyddelan – zamek

Historia

   Zamek został wzniesiony na początku XIII wieku z inicjatywy Llywelyna Wielkiego, jako strażnica wzdłuż głównej trasy przez północną Walię. Według tradycji Dolwyddelan było miejscem jego narodzin, choć obecnie uważa się, że urodził się w Tomen Castell, małej wieży, która wcześniej stała na pobliskim wzgórzu. Llywelyn był największym budowniczym zamków spośród walijskich władców, próbował on umocnić swoją władzę, budując warownie w Castell y Bere, Deganwy, Dolbadarn i właśnie w Dolwyddelan. Jego śmierć w 1240 roku osłabiła Walię i przyczyniła się do walk o schedę.
   Do 1255 roku Llywelyn ap Gruffudd (Ostatni) pokonał swych przeciwników, a na mocy traktatu z Montgomery został w 1267 roku uznany przez Anglików i Walijczyków za zwierzchniego władcę Walii. Jednak kiedy Edward I został królem Anglii w 1272 roku, stosunki z Llywelynem ap Gruffuddem szybko się popsuły. Doprowadziło to do Pierwszej Wojny o Niepodległość, która toczyła się w latach 1276-1277, w której położony na uboczu Dolwyddelan nie wziął udziału. Llywelyn został pokonany i zmuszony do oddania kontroli nad całą Walią na wschód od rzeki Conwy. Pokój nie trwał jednak długo, gdyż w 1282 roku Drugą Wojnę o Walijską Niepodległość zainicjował Dafydd ap Gruffudd, brat Llywelyna. Obaj zostali pokonani, Llywelyn zabity w bitwie pod Orewin Bridge, a Dafydd uciekł do Dolbadarn i ostatecznie złapany, został stracony przez Anglików.
W 1283 roku zamek Dolwyddelan został zdobyty przez Edwarda I podczas końcowego etapu podboju Walii. Obsadzony przez nowy garnizon, na rozkaz króla został naprawiony i rozbudowany, by pilnować pokoju na nowo zdobytych ziemiach. Jednak jako że strategia Edwarda I skupiała się na twierdzach mogących być zaopatrywanymi przez morze, Dolwyddelan szybko utracił na znaczeniu i do XIV wieku wycofano garnizon. Pod koniec XV stulecia został jeszcze zakupiony przez Maredudda ab Leuan ap Roberta, który dokonał niewielkich napraw. Nie jest wiadomo kiedy zamek został ostatecznie opuszczony, ryciny z XVIII wieku ukazują zamek już zrujnowany. Dolwyddelan został odrestaurowany w latach 1848-1850 przez barona Willoughby de Eresby.

Architektura

   Zamek z pierwszej połowy XIII wieku składał się wieży – donżonu na planie prostokąta do której później dobudowano od strony zachodniej nieregularny mur obronny, dostosowany kształtem do terenu wzgórza. Wieża posiadała dwa piętra z wejściem umieszczonym w przedsionku na górnym piętrze. Drzwi zabezpieczał mały most zwodzony i dół usytuowany w aneksie. Na drugiej kondygnacji donżonu znajdowała się główna komnata ogrzewana kominkiem, a na niższy poziom prowadziła klapa w podłodze i drabina. Jak w większości tego typu budowli ciemne przyziemie pełniło jedynie rolę spiżarni. Drzwi w południowo – zachodnim narożniku piętra prowadziły do korytarza z latryną na końcu, a kolejny portal wiódł do schodów prowadzących na górną galerię obronną. Trzecia kondygnacja została dodana do wieży w drugiej połowie XIII wieku lub pod koniec XV stulecia, w wyniku czego osiągnęła ona wysokość 12 metrów.
   Druga dwupiętrowa wieża została dobudowana w narożniku północno – zachodnim przez Edwarda I podczas remontów w latach 1283-1284. Posiadała ona także kominek na najwyższym piętrze, do którego prowadziły wewnętrzne schody. W północnym narożniku znajdował się wykusz latrynowy.
   Od wschodu i zachodu zamku broniła wykopana częściowo w skale sucha fosa. Wjazd do zamku zapewniała prosta furtka w pobliżu zachodniej wieży, w kurtynie północnej. Po południowej stronie donżonu odkryto ślady pieca, jednak nie wiadomo w jakim okresie powstał.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego przetrwała główna, wschodnia wieża – donżon, jeden z najcenniejszych przykładów rodzimego walijskiego budownictwa tego typu, choć blanki są dodatkiem XIX-wiecznym. Z wieży zachodniej zachowała się jedynie ściana wschodnia, a mur obronny widać jedynie w postaci fundamentów. Zamek udostępniony jest do zwiedzania.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Davis P.R., Castles of the Welsh Princes, Talybont 2011.

Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Taylor A. J., The Welsh castles of Edward I, London 1986.
Strona internetowa castlesfortsbattles.co.uk, Dolwyddelan castle.