Dolforwyn – zamek

Historia

   Zamek Dolforwyn został zbudowany przez Llywelyna ap Gruffudda w 1273 roku jako przeciwwaga dla pobliskiego, granicznego zamku Montgomery. Gruffudd został formalnie uznany za księcia Walii przez króla Henryka III na mocy traktatu z Montgomery i prawdopodobnie miał nadzieję, że budowa Dolforwyn zabezpieczy go przed ewentualną angielską agresją.
   Henryk III zmarł w 1272 roku, a jego następca, Edward I, początkowo zadowalał się utrzymaniem pokojowych stosunków. Wkrótce jednak pogorszyły się one i w 1276 roku wybuchła wojna walijsko – angielska. Zamek Dolforwyn został oblężony przez siły angielskie pod dowództwem Rogera Mortimera, earla March pod koniec marca 1277 roku. Podczas walk Anglicy korzystali z machin oblężniczych, prawdopodobnie trebuszów, ponieważ w trakcie wykopalisk odnaleziono ponad 50 kamiennych pocisków. Pomimo ostrzału o kapitulacji zadecydował jednak brak zaopatrzenia w wodę, zamek poddano na początku kwietnia 1277 roku.
   Dolforwyn został przyznany Mortimerowi, który dokonał na zamku wielu modyfikacji, między innymi postarał się o dodanie nowej studni. Wraz z całkowitym podbojem Walii przez Edwarda I, warownia stała się jednak strategicznie zbędna. Garnizon utrzymywano co prawda do końca XIV wieku, ale w 1398 roku zamek był już w złym stanie. W niedługim czasie został też całkowicie opuszczony i popadł w całkowitą ruinę.

Architektura

   Zamek został zbudowany na planie zbliżonym do prostokąta, wzdłuż naturalnego grzbietu wzgórza. Wjazdu do niego broniła wykuta w skale sucha fosa, której boki zabezpieczono poprzecznymi murami, by udaremnić potencjalnym wrogom przeniknięcie do przekopu. Tuż za nią znajdował się mur obwodowy, a dalej prostokątny w planie donżon poprzedzony małym dziedzińcem. Donżon stał na najwyższym punkcie wzgórza i pierwotnie był dwupiętrowy. Główna komnata pana zamku znajdowała się na piętrze i była dostępna przez zewnętrzne oraz wewnętrzne drewniane schody. W okresie angielskim donżon został przebudowany: na parterze utworzono dwa pomieszczenia, przy czym w mniejszym zachodnim prawdopodobnie umieszczono skarbiec, a we wschodnim znalazła się wielka sala połączona z górnym piętrem. Przebudowano wówczas także okna na większe.
   Na przeciwległym krańcu zamku znajdowała się cylindryczna wieża, kolejną wieżę na planie podkowy umieszczono w kurtynie północno – zachodniej muru. Wieża cylindryczna posiadała nietypowe wejścia: jeden portal na parterze i drugi na piętrze, osiągany po zewnętrznych schodach. Budynki gospodarcze i mieszkalne umieszczono na głównym dziedzińcu przy murach obronnych. Skrzydło północno – zachodnie posiadało dwa piętra. Wewnątrz wielki kamienny filar podtrzymywał palenisko na pierwszym piętrze, a wielka miso-podobna nisza zapewne służyła do suszenia ziarna. W okresie angielski skrzydło to zostało przedłużone aż do wieży podkowiastej i połączone z nią portalem na poziomie piwnicy. Po wschodniej stronie dziedzińca znajdowała się warzelnia i piekarnia z piecami. Główny dziedziniec zamkowy przedzielony był rowem wykutym w skale, nad którym przerzucono drewniany most. Źródła pisane informują o funkcjonowaniu na zamku w XIV wieku auli, komnaty żony władcy, kuchni, spichlerza, browaru i piekarni, jednak nie wszystkich położenie da się dzisiaj zidentyfikować. Po stronie północnej, za cylindryczną wieżą i drugim przekopem pierwotnie znajdowała się, założona przed Llywelyna, przyzamkowa osada.
   Cechą charakterystyczną zamku były dość archaiczne rozwiązania konstrukcyjne, widoczne zwłaszcza w narożnikach muru obwodowego, pozostawiającego spore martwe pola ostrzału oraz w słabym zabezpieczaniu bramy wjazdowej. Poza czołowym przekopem i prostym murem obronnym nie miała ona praktycznie żadnych zabezpieczeń, a schowany za nią donżon niewiele zwiększał obronność całego założenia.
   W okresie walijskim zamek musiał polegać jedynie na wodzie deszczowej. Roger Mortimer wykopał na zamku studnię, tworząc wokół niej pomieszczenie zlokalizowane obok wieży podkowiastej. Ten mały budynek był częściowo sklepiony i posiadał mechanizm do wyciągania wiader z wodą.

Stan obecny

   Zamek przetrwał do czasów współczesnych w postaci słabo zachowanej ruiny z czytelnym jednak układem wszystkich części, dodatkowo świetnie opisanych i zilustrowanych na tablicach informacyjnych. Taka forma przybliżania architektury i funkcjonowania zamków przydała by się również w Polsce. Jeszcze do lat 80-tych XX wieku ruiny były praktycznie niewidoczne gołym okiem, udało się je odkopać dopiero w trakcie wieloletnich prac archeologicznych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Davis P.R., Castles of the Welsh Princes, Talybont 2011.

Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Strona internetowa castlesfortsbattles.co.uk, Dolforwyn castle.