Historia
Kościół św. Cewydda w Disserth prawdopodobnie zbudowany został w XIV wieku. Na początku XV wieku został gruntownie przebudowany i powiększony o wieżę, a w XVI wieku dokonano mniejszych zmian w późnogotyckiej stylistyce (okno południowe). Kolejne, nowożytne już modyfikacje przeprowadzone zostały w XVIII i XIX wieku, choć co ciekawe, w czasach wiktoriańskich, wbrew ówczesnym prądom, nie zostało odrestaurowane w większym stopniu wnętrze, ani nie wymieniono ówczesnego wyposażenia.
Architektura
Kościół zbudowano w zakolu rzeki, na prawie kolistym cmentarzu. Początkowo była to bardzo prosta budowla salowa na planie wydłużonego prostokąta, nie mająca zewnętrznie wyodrębnionego prezbiterium, przykryta nad całością dwuspadowym dachem, a wewnątrz otwartą więźbą. Wejście do kościoła prowadziło od południa, przez prosty portal o ostrołucznym zamknięciu. Jako że nie było podziału murowaną arkadą tęczy na część kapłańską (wschodnią) i świecką (zachodnią) kościoła, rolę przegrody spełniało pierwotnie drewniane lektorium.
Pierwotne otwory okienne kościoła prawdopodobnie były wąskie i rozglifione do wnętrza. Uznano je bowiem u schyłku średniowiecza za niewystarczające i w XVI wieku część z nich zastąpiono nowymi. Między innymi w ścianą południową prezbiterium wstawiono duże czworoboczne okno trójdzielne, wypełnione maswerkami zamkniętymi trójliśćmi, nad którymi poprowadzono gzyms okapowy o dwukrotnie zagiętych krańcach. Być może w ścianie wschodniej prezbiterium znajdowało się wówczas podobne okno czterodzielne lub trójdzielne.
W początkach XV wieku kościół powiększony został o masywną wieżę na rzucie czworoboku o wymiarach 9,1 x 9,1 metra, dostawioną po stronie zachodniej i otwartą na nawę klińcową arkadą o ostrołucznym wykroju. Podstawa wieży od strony zewnętrznej ujęta została pochyłym cokołem (ang. batter) z górnym zakończeniem w postaci gzymsu. Wyżej elewacje utworzono proste, aż do uskoku muru wyodrębniającego blankowane przedpiersie. Okna wieży prawdopodobnie miały formy dwudzielne, z maswerkami o motywach trójliści, czwórliści i pięcioliści. Część z nich otwierała się na wnęki z kamiennymi siedziskami. Komunikację pionową między kondygnacjami wieży zapewniono spiralną klatką schodową, osadzoną w narożniku północno – wschodnim.
Stan obecny
Kościół jest dziś połączeniem elementów średniowiecznych i nowożytnych, choć te ostatnie, w odróżnieniu od innych walijskich kościołów parafialnych, w większości nie pochodzą z czasów wiktoriańskiej XIX-wiecznej renowacji, lecz ze starszego o około 100 lat okresu. Najstarszym, jeszcze XIV-wiecznym detalem architektonicznym jest portal południowy. Z okresu późnego gotyku przetrwało tylko jedno okno południowe we wschodniej części kościoła. Pozostałe okna korpusu zostały powiększone lub pozbawione maswerków w XVIII stuleciu, a te w wieży wymienione w XIX wieku (prawdopodobnie na podobieństwo pierwotnych). Wewnątrz zachowała się XV-wieczna, otwarta na nawę więźba dachowa, w zachodniej części wymieniana w okresie nowożytnym. Większość wyposażenia kościoła oraz relikty ściennych polichromii pochodzi z XVIII wieku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions in Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments in Wales and Monmouthshire, III County of Radnor, London 1913.