Historia
Kościół św. Cynoga został wzniesiony w XI wieku, możliwe iż na miejscu wcześniejszej świątyni, na co wskazywałoby wezwanie imienia walijskiego świętego. Pierwsze wzmianki o „Ecclesia de Devennoc” pojawiły się w 1254 i 1291 roku, w rejestrach podatkowych papieskich dziesięcin. W późnych latach XV stuleciu kościół został gruntownie przebudowany, a przy okazji znacznie powiększony. Nowożytne prace remontowo – budowlane mogły być prowadzone w XVIII wieku lub na początku XIX stulecia, kiedy przekształcono część z okien. W 1888 roku przeprowadzono gruntowną restaurację, ponowioną na mniejszą skalę na początku XX wieku.
Architektura
Kościół pod koniec XV wieku składał się z prostokątnej nawy, bez wyodrębnionego zewnętrznie prezbiterium, które jeszcze u schyłku średniowiecza przedłużono o kilka metrów w stronę wschodnią. Przy wschodniej części ściany północnej usytuowano kaplicę, położoną dłuższym bokiem równolegle do korpusu i posiadającą z nim równą elewację wschodnią. Obie części uzyskały równą wysokość i zostały przykryte osobnymi dachami dwuspadowymi. Po zachodniej stronie nawy na przełomie XV i XVI wieku zbudowana została czworoboczna wieża, z wystającą na południu wieżyczką zawierającą klatkę schodową. Także po południowej stronie, przy wejściu do nawy przystawiono późnogotycką kruchtę.
Wieża posadowiona została na wzmacniającym konstrukcję, wydatnym cokole o pochyłych elewacjach, zakończonym półkolistym gzymsem. Kolejny gzyms przedzielił elewacje wieży na dwie części, natomiast uskok muru oddzielił ściany od blankowanego przedpiersia. Południowo – wschodnią wieżyczkę schodową, również zwieńczoną krenelażem, utworzono wyższą o jedną kondygnację od głównej części wieży, dzięki czemu uzyskano dobrą platformę strażniczo – obserwacyjną. Wieża miała surowy wygląd przypominający budowle obronne, uzyskany dzięki masywnej bryle, małej ilości niewielkich otworów okiennych i braku portalu wejściowego w przyziemiu. Jej wnętrze połączono z nawą arkadą, pierwotnie o dość dużej szerokości.
Wnętrze wschodniej części kościoła oddzielone zostało od kaplicy trzema ostrołucznymi i fazowanymi arkadami, opartymi na dwóch ośmiobocznych filarach i dwóch filarach przyściennych. Od wschodu obie części oświetlono identycznymi dużymi oknami, zamkniętymi ostrołucznie i wypełnionymi panelowym maswerkiem z trójlistnymi motywami. W ścianach wzdłużnych umieszczono nieco mniejsze okna, ze stępionymi ostrołukami archiwolt do prawie półkolistej formy i prostymi trójdzielnymi maswerkami. Oprócz południowego głównego wejścia poprzedzonego kruchtą, we wschodniej części ściany południowej umieszczono węższy, fazowany portal dla księdza.
Stan obecny
Kościół po przeprowadzonych w ostatnich latach naprawach i pobieleniu zewnętrznych elewacji, jest dziś znakomitym przykładem wiejskiej walijskiej późnogotyckiej świątyni, pozbawionej większych późniejszych zniekształceń. Nowożytnym dodatkiem do średniowiecznej bryły kościoła jest jedynie aneks w kącie pomiędzy nawą a kaplicą. Pobliska nieregularność muru północnego nawy wraz z prostym zamurowanym oknem jest natomiast najpewniej pozostałością po najwcześniejszej świątyni z XI wieku. W południowej kruchcie znajduje się kamień z łacińską inskrypcją z V wieku n.e. z wyrytym napisem ogamicznym. Wewnątrz zachowała się przedromańska kropielnica i chrzcielnica. Na tej drugiej widoczny jest jedyny znany z terenu Walii przykład wikińskiego pisma runicznego.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
Taxatio ecclesiastica Angliae et Walliae auctoritate P. Nicholai IV circa A.D. 1291, Munich 1802.