Historia
Zamek Crickhowell (wal. Crug Hywel) został zbudowany na przełomie XI i XII wieku przez Bernarda de Neufmarche lub jednego z jego wasali, Roberta Turberville’a. Wówczas było to jeszcze drewniano – ziemne założenie typu motte. Na początku XII wieku zamek z pewnością należał już do rodziny Turberville, w której posiadaniu pozostał przez następne 150 lat.
Około 1270 roku Hugo de Turberville przebudował warownię na murowaną, zaś w 1281 roku pozwolenie na budowę miejskich murów obronnych otrzymali mieszczanie. Hugo był ostatnim członkiem rodu, dlatego kiedy zmarł w 1293 roku, nie pozostawiając męskiego potomka, zamek przeszedł w ręce sir Grimbalda Pauncefote, który poślubił córkę Huga, Sybil. Po nim Crickhowell przeszło na własność earla Rogera Mortimera, który wyznaczył Gararda Alisby’ego na zarządcę zamku. Od jego nazwiska warownia otrzymała alternatywną nazwę, zamek Alisby.
W 1402 roku Crickhowell zostało zwrócone rodzinie Pauncefote, a ówczesny właściciel, sir John Pauncefoot, otrzymał królewski rozkaz, by przywrócić zamkowi obronność w obliczu walijskiej rebelii Owaina Glyndŵra. Wysiłki Johna Pauncefoota okazały się niewystarczające, ponieważ zamek został zdobyty i złupiony przez buntowników w 1403 roku. Rebelia ostatecznie została spacyfikowana, ale zamek nigdy nie odzyskał dawnej świetności. Po wymarciu w połowie XV wieku rodu Pauncefoot, Crickhowell przechodziło przez ręce różnych właścicieli, podczas gdy zamek popadł w ruinę i ostatecznie w większości został rozebrany w celu pozyskania materiału budowlanego.
Architektura
Zamek Crickhowell zbudowany został na niewysokim wzgórzu, w obrębie doliny rzeki Usk, po północnej stronie jej koryta i w pobliżu wpadającego do niej strumienia Cwmbeth. Pod koniec XIII wieku składał się z donżonu w postaci kamiennego obwodu murów (ang. shell keep), utworzonego na ziemnym kopcu o wysokości około 15 metrów i wymiarach w planie 24 x 15 metrów, a także z położonego po południowej stronie rozległego podzamcza. Obie części sąsiadowały od zachodu z osadą i następnie miastem, prawdopodobnie nie chronionym własnymi obwarowaniami, pomimo uzyskania przywileju na ich budowę (ang. murage grant).
Przypuszczalnie przed połową XIV wieku donżon został uzupełniony niewielką wieżą bramną, usytuowaną w linii muru obronnego. Ponadto wzniesiono dwubasztową bramę, umieszczoną poniżej kopca od strony południowej, łączącą przedzamcze z donżonem. Została ona zaopatrzona w most zwodzony przerzucany ponad dołem wykopanym pomiędzy flankującymi przejazd basztami, z których każda miała około 6 metrów średnicy. Mieściły ona trzy zwieńczone krenelażem kondygnacje, przy czym dwie górne posiadały ogrzewane kominkami pomieszczenia.
Podzamcze zajmowało teren o wymiarach około 90 x 65 metrów. Pod koniec XIII wieku lub w XIV stuleciu otoczone zostało murem obronnym, wzmocnionym co najmniej dwoma cylindrycznymi basztami oraz zespołem połączonych dwóch wież: jednej cylindrycznej o średnicy około 8 metrów i jednej nieregularnej czworobocznej (trapezowatej) o wymiarach 10 x 5,6 metra, ulokowanych we wschodniej części obwodu. Zespół połączonych wież spełniał najprawdopodobniej poza obronną także funkcję mieszkalną, o czym świadczyłyby większe gotyckie okna i kominek na pierwszym piętrze. Mogły także ochraniać wschodnią furtę lub bramę wjazdową. Główny wjazd na podzamcze, zlokalizowany od strony miasta, możliwy był przez bramę umieszczoną w zachodniej części muru obwodowego, prawdopodobnie składającą się z dwóch baszt flankujących przejazd pomiędzy nimi.
Stan obecny
Obecnie główną pozostałością zamku jest fragment dwuwieżowego zespołu, składający się z jednej (północnej) ściany i fragmentu drugiej ściany (wschodniej) wieży czworobocznej i mniej więcej połowy wieży cylindrycznej. Ponadto odnaleźć można relikty dwubasztowej bramy łączącej podzamcze z zamkiem górnym, widoczny jest także ziemny kopiec na którym stał donżon. Wstęp na teren ruin jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Lindsay E., The castles of Wales, London 1998.
Pettifer A., Welsh castles, Woodbridge 2000.
Salter M., The castles of Mid Wales, Malvern 2001.