Historia
Budowę gotyckiego kościoła w Crickhowell rozpoczęto w 1303 roku. Powołana została wówczas parafia, a lady Sibyl Pauncefote przekazała dla niej ziemię. Prace budowlane kontynuowano w XV wieku, kiedy to dobudowane zostały nawy boczne do starszego korpusu. Średniowieczna budowla bez większych zmian dotrwała do 1765 roku, gdy zburzone zostały obydwie boczne nawy. Odbudowano je w szerszej formie w 1826 i 1835 roku, a kolejne prace remontowo – budowlane, związane z iglicą wieży, przeprowadzono w 1868 roku. W 1897 roku wymienione zostało poszycie dachowe.
Architektura
Średniowieczny kościół składał się z trójnawowego korpusu, którego nawy boczne, prawdopodobnie dostawione w XV wieku, pierwotnie były węższe od nawy głównej. Po wschodniej stronie sąsiadował z nimi transept, ponad środkowym przęsłem zwieńczony czworoboczną wieżą, a zamykało budowlę od wschodu prostokątne w planie prezbiterium, dość mocno wydłużone jak na wiejskie kościoły parafialne. Ponadto od północy z prezbiterium mogła sąsiadować zakrystia. Całość została dokładnie zorientowana względem stron świata i usytuowana w dolinie rzeki Usk, na łagodnie opadającym ku południowi zboczu, po północno – zachodniej stronie zamku.
Korpus kościoła podzielony był na nawy dwoma parami ośmiobocznych w planie filarów, które podpierały ostrołuczne arkady z szerokimi gurtami w podłuczach. Arkady północne nie miały tej samej szerokości co południowe, co wskazywałoby na powstanie w osobnym etapie, albo zmianą planów w trakcie prac budowlanych. Wschodnie przęsła nie uzyskały półfilarów przyściennych, być może ze względu na umieszczone tam pierwotnie drewniane lektorium. Najpewniej żadna z naw nie była podsklepiona, lecz przykrywała je drewniana więźba dachowa z osobnymi dachami dwuspadowymi. Z tego powodu główna nawa środkowa musiała być oświetlana bezpośrednio tylko dużym oknem zachodnim oraz pośrednio mniejszymi oknami w ścianach naw bocznych.
Przęsło podwieżowe otwarto na wszystkie strony ostrołucznymi arkadami z podwójnym fazowaniem, wtopionymi w ściany bez pośrednictwa konsol. Oświetlenie tej części kościoła zapewniały duże ostrołuczne okna transeptu w ścianach szczytowych na północy i południu, oba wypełnione dwudzielnymi maswerkami. Piętro wieży z każdej strony świata przepruto wąskim i wysokim oknem jednodzielnym z trójlistnym zamknięciem. Wyżej zastosowano niskie przedpiersie, osadzone na wysuniętych z lica kamiennych konsolach. Być może już w średniowieczu wieżę wieńczyła wysoka iglica, a przynajmniej jakaś forma niższego hełmu.
We wnętrzu prezbiterium umieszczono kamienną piscinę, trójdzielne sedilia z trójlistnymi zamknięciami, osobny portal wejściowy dla plebana oraz po dwie wnęki grobowe od północy i południa w części środkowej i zachodniej. Część wschodnią prezbiterium tradycyjnie zajmował ołtarz, oświetlany od wschodu dużym ostrołucznym oknem z dwoma rozwidlonymi i przeplatającymi się laskami. W ścianach bocznych prezbiterium umieszczono węższe okna jednodzielne z trójlistnymi zamknięciami.
Stan obecny
Z gotyckiej budowli zachowała się do dnia dzisiejszego fasada zachodnia nawy głównej (częściowo przysłoniętą nowożytną kruchtą), arkady i filary międzynawowe, transept wraz z wieżą oraz prezbiterium. Zburzone nawy boczne zostały co prawda odbudowane, ale są szersze niż pierwotne i oczywiście pozbawione oryginalnego detalu architektonicznego. Dodatkowo od północy i południa prezbiterium flankują dwa nowożytne aneksy. Wewnątrz warto zwrócić uwagę na nagrobki sir Grimbalda Pauncefote zmarłego w 1287 roku i lady Sybil zmarłej w 1326 roku. Zachowała się także gotycka piscina, sedilia oraz otwory okienne (wschodnie okno prezbiterium zostało odnowione).
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.