Historia
Kościół w Crickadarn powstał w XIII wieku, jako niewielka, wiejska świątynia parafialna. W XV i na początku XVI stulecia został przebudowany, gdy dostawiono kruchtę, a następnie wieżę. Od czasu reformacji budowla zapewne zaczęła podupadać, choć w XVII wieku w jej wnętrzu utworzono malowidła i zakupiono wyposażenie w postaci nowych ław. Na początku XIX wieku kościół znajdował się już w bardzo złym stanie. Był dwukrotnie restaurowany w XIX stuleciu (w 1867 oraz w 1895 roku), a po raz kolejny w drugim dziesięcioleciu XX wieku, kiedy to musiano wzmocnić jego przychylające się mury.
Architektura
Kościół zbudowany został pośrodku niewielkiej, otoczonej niskimi wzgórzami kotliny, na południowy – zachód od doliny rzeki Wye. Pierwotnie w XIII i XIV wieku był prostą budowlą jednonawową, salową, na planie prostokąta o wymiarach około 17,1 x 7 metrów, bez wyodrębnionego zewnętrznie prezbiterium. Przykryto go ponad całością dachem dwuspadowym. W okresie późnego średniowiecza dobudowana została kamienno – drewniana kruchta po południowej stronie nawy oraz wieża od strony zachodniej. Całość została zorientowana względem stron świata, ale z lekkim odchyleniem wschodniej części kościoła ku północy.
Wieża wzniesiona została na planie czworoboku, z lekko wysuniętą, wyższą o jedną kondygnację wieżyczką na klatkę schodową, umieszczoną w narożniku północno – wschodnim. Wieża posadowiona została na wysokim pochyłym cokole, a jej elewacje przedzielono horyzontalnie gzymsami kordonowymi. W koronie muru dzwonnica zwieńczona została dekoracyjno – symbolicznym przedpiersiem z krenelażem, choć bez typowego dla walijskich kościołów rzędu podtrzymujących go konsol, a jedynie z prostym gzymsem. We wnętrzu przyziemie wieży otwarto na nawę arkadą ze spłaszczonym ostrołukiem w stylu Tudorów.
Główne wejście do kościoła wiodło od południa, poprzez ostrołuczny portal w zachodniej części korpusu. Od XV wieku poprzedzała go wspomniana powyżej kruchta, utworzona w typie przedsionków z doliny Wye (np. Aberedw). Przykryto ją drewnianą więźbą dachową, której zastrzały dzięki odpowiednim wycięciom utworzyły ostrołuczną arkadę oraz dekoracyjne trójliście i czwórliście, zwrócone w stronę wchodzących do kościoła. We wnętrzu, po bokach kruchty umieszczono kamienne ławy. W ścianie południowej kościoła osadzono także drugi portal, przeznaczony do użytku księdza. Został on zamknięty ostrołucznie i sfazowany.
Wnętrze kościoła, co najmniej od okresu późnego średniowiecza, rozdzielone było na część nawową i prezbiterialną drewnianym lektorium z górnym balkonem. Obie partie budynku zapewne przykrywała otwarta więźba dachowa lub drewniana kolebka. Światło słoneczne pierwotnie wpadało przez wąskie lancetowate okna w obramieniach z czerwonego piaskowca, rozmieszczone pojedynczo i zgrupowane parami. W późniejszym okresie wprowadzono większe okna dwudzielne, z czworobocznymi obramieniami i maswerkami zamkniętymi w ośle grzbiety. Najokazalsze okno już od XIII/XIV wieku musiało znajdować się w ścianie wschodniej, gdzie na początku XVI wieku osadzono trójdzielne okno maswerkowe ze spłaszczonym łukiem archiwolty.
Stan obecny
Kościół w Crickadarn, pomimo wielokrotnych nowożytnych remontów, zachował średniowieczny układ i bryłę z okazałą późnogotycką wieżą, a co więcej cenną kruchtę z XV-wiecznymi drewnianymi elementami. Przetrwały dwa okna z XIII wieku w ścianie północnej oraz wschodnie okno z XVI stulecia. Okna południowe zostały odnowione. Częściowo oryginalny jest portal południowy w kruchcie i zamurowany obecnie portal południowy w części prezbiterialnej. Na południowy – zachód od kościoła, w odległości około dwustu metrów, dojrzeć można obwałowania średniowiecznego grodziska.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.