Historia
Kościół św. Michała w Colwinston został wzniesiony już w XII wieku. Pierwsza wzmianka pisemna o miejscowej parafii dotyczyła 1141 roku, kiedy to Maurice de Londres potwierdził donację świątyni i dziesięcin z jej dochodów dla benedyktyńskiego klasztoru w Ewenny. W XIII wieku kościół został powiększony o prezbiterium, około XIV wieku ozdobiony malowidłami ściennymi, a na początku XVI stulecia rozbudowany o kruchtę i wieżę. W 1879 roku budowla została odnowiona przez Henrego Williamsa z Bristolu, natomiast w 1881 roku zmodernizowano jej wyposażenie. Niestety w 1971 roku prezbiterium kościoła uległo pożarowi, po którym co prawda szybko dokonano renowacji, lecz przy okazji po północnej stronie wzniesiono współczesną zakrystię.
Architektura
Kościół zbudowany został na terenie lekko opadającym ku strumieniowi Colwinston na południu. Pierwotnie składał się z romańskiej, prostokątnej w planie nawy, będącej budowlą salową, a więc jeszcze bez wydzielonego zewnętrznie prezbiterium, o ile po wschodniej stronie nie znajdowała się apsyda. Prosta i surowa bryła była bezwieżowa, co najwyżej niewielka dzwonnica mogła funkcjonować nad zachodnim szczytem nawy. Kościół nie posiadał też wówczas żadnego aneksu, ani ryzalitu. Wejście znajdować się mogło w ścianie zachodniej lub południowej. Pierwotne okna musiały być wąskie, rozglifione do wnętrza, być może zamknięte półkoliście.
Krótsze, węższe i niższe od nawy prezbiterium, także utworzone na planie prostokąta, dobudowane zostało po wschodniej stronie kościoła w XIII wieku. Oświetlane było ono wąskimi i wysokimi oknami zamkniętymi trójliśćmi, osadzonymi w fazowanych i profilowanych uskokami obramieniach, pierwotnie zamykanych drewnianymi okiennicami. Prezbiterium wyposażano zostało także w osobny portal wejściowy dla kapłana w ścianie południowej. Portal ten zamknięto ostrołucznie i sfazowano na całej wysokości. Nawa w XIII wieku prawdopodobnie oświetlana była już podobnymi, niewielkimi otworami o wczesnogotyckich formach.
We wnętrzu nawę od prezbiterium oddzielono półkolistą arkadą tęczy z archiwoltą osadzoną na fazowanych impostach. Po jej bokach w XIV lub XV wieku od strony nawy utworzono w murze trzy wnęki z zamknięciami w tak zwane ośle grzbiety. Jedną z nich, najwęższą, udekorowano kwiatonem, dwoma żabkami i oflankowano płaskorzeźbionymi sterczynami. Wszystkie pokryto barwnymi malowidłami, na ścianie tęczowej tworzącymi sceny figuralne. W okresie późnego średniowiecza nawę od prezbiterium odgrodzono drewnianą przegrodą lektorium, na której piętro utworzono schody w grubości specjalnie pogrubionego fragmentu muru północnego.
Pod koniec XV lub początku XVI wieku w zachodnią część nawy lekko wtopiona została kwadratowa w planie wieża. Przy jej południowej ścianę umieszczono niski ryzalit mieszczący klatkę schodową, a korona murów zwieńczona została dość wysokim przedpiersiem osadzonym na wspornikach i krenelażem. W tym samym okresie południowe wejście do nawy poprzedzono kruchtą, zaopatrzoną w szeroki, profilowany portal zwieńczony prostym gzymsem okapowym z dwukrotnym zagięciem. W okresie późnogotyckim okna nawy i wschodnie okno prezbiterium powiększono na duże dwudzielne i trójdzielne otwory późnogotyckie, osadzone w czworobocznych obramieniach.
Stan obecny
Kościół w Colwinston zachował w dużej części wygląd późnogotycki wraz z przetrwałymi starszymi detalami architektonicznymi. W południowej ścianie prezbiterium zachowały się dwa pierwotne okna i portal z XIII wieku, a po bokach łuku tęczowego trzy gotyckie wnęki wypełnione trójlistnymi maswerkami, z pozostałościami średniowiecznych polichromii. Okna nawy zostały wymienione w trakcie nowożytnej renowacji, lecz być może naśladują one formę starszych ościeży, takich jak XV-wieczne okno we wschodniej ścianie prezbiterium.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hawker C., Colwinston: a historical journey, Cowbridge 2018.
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.