Historia
Kościół parafialny w Coity zbudowany został w XIV wieku, prawdopodobnie z inicjatywy panów pobliskiego zamku, członków rodu Turberville. We wczesnych latach XVI stulecia został przebudowany, kiedy to powstała między innymi górna część wieży. Poważną renowację kościoła przeprowadzono w 1860 roku pod nadzorem Johna Pritcharda i Johna Pollarda Seddona.
Architektura
Kościół został wzniesiony w stylu angielskiego gotyku dekoracyjnego, na planie krzyża łacińskiego, z czworoboczną wieżą na przecięciu nawy i transeptu. Usytuowane po wschodniej stronie prezbiterium zbudowano na rzucie prostokąta, krótszego i niższego niż nawa. Do tej ostatniej od strony południowej przystawiona została przed wejściem kruchta. Wszystkie części kościoła (nawa, prezbiterium, transept) pokryte zostały łupkowymi dachami dwuspadowymi. Wieża zwieńczona została na początku XVI wieku wydatnym, osadzonym na rzędzie wsporników przedpiersiem, a także ozdobno – reprezentacyjnym krenelażem i narożnymi rzygaczami o formie maszkaronów.
Większość okien kościoła otrzymała ostrołuczne ościeża z dwudzielnymi maswerkami, za wyjątkiem trzech jednodzielnych okien północnej ściany nawy. Okazałością wyróżniało się duże, pięciodzielne okno zachodnie nawy, z przeplatającym się laskowaniem maswerku wypełnionym motywami trójliści, czwórliści, oślich grzbietów i bardziej skomplikowanych wzorów liściastych w archiwolcie. Nieco mniejsze okna trójdzielne umieszczono w ścianach szczytowych transeptu oraz we wschodniej ścianie prezbiterium. Późniejsze okna wieży osadzone zostały w czworobocznych obramieniach, przy czym na kondygnacji z dzwonami umieszczono okna dwudzielne z półkolistymi zamknięciami. Cały kościół był dość dobrze oświetlony, jak na warunki średniowieczne, miał bowiem liczne i duże okna, przebite nawet w północnej ścianie prezbiterium.
Wejście do kościoła wiodło z dwóch stron, skierowanych na sąsiedni zamek i trakt przebiegający przez wieś. Pojedynczy portal wejściowy umieszczony został w nawie od strony zachodniej, kolejny, wspomniany powyżej, w zachodniej części ściany południowej nawy, a trzeci, przeznaczony tylko dla kapłana, w zachodniej partii południowej ściany prezbiterium. Wszystkie zamknięte zostały ostrołucznie i sfazowane, nawowe podwójnie z rozdzielającym rowkiem, prezbiterialny pojedynczo. Wejście do kruchty zamknięto łukiem odcinkowym.
Wewnątrz kościoła oba ramiona transeptu połączono ukośnymi otworami w grubości muru z prezbiterium, a także zachodnimi przejściami z nawą. Ostrołuczne arkady na przecięciu naw szeroko sfazowano na całej wysokości, w sposób typowy dla XIV-wiecznej architektury sakralnej w Walii i Anglii. Podsklepiona została jedynie część podwieżowa kościoła, pozostałe partie przykryto otwartą więźbą dachową i drewnianymi kolebkami. W nietypowy sposób rozwiązano wejście na wieżę, utworzone za pomocą nadwieszanych na kamiennych wspornikach schodów w ścianie północnej transeptu. W murze prezbiterium osadzono potrójne sedillia oraz zamkniętą pięcioliściem piscinę.
Stan obecny
Kościół w Coity ze względu na bardzo dobry stan zachowania i subtelną wiktoriańską renowację, która nie ingerowała mocno w zabytkową substancję budowli (nowożytny gzyms nawy i transeptu), zaliczony jest dziś do pierwszej, najwyższej, a zarazem najcenniejszej grupy zabytków architektury z terenu Walii. Pełni wciąż funkcje liturgiczne, lecz jest udostępniony dla zwiedzających. Do jego najcenniejszych detali architektonicznych należy maswerkowe okno zachodnie nawy, gotyckie portale wejściowe, czy arkady podwieżowe. W nawie przetrwała drewniana więźba dachowa z XV wieku, w prezbiterium sedilia, piscina oraz odnowiona gotycka wnęka na grób wielkanocny z około 1500 roku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.
Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.